EUVIMEDEUVIMED entdecken
Crossref

Osmanlı Devleti’nde Nusayrîliğin Mezhebî Dönüşümü

Ümit Erkan

Bilimname · 30.04.2026 · (55) · 231-258

DOI: 10.28949/bilimname.1822317 ↗

Kurz gefasst

Fachartikel in der Zeitschrift Bilimname, online erschienen am 30.04.2026. Verfasst von Ümit Erkan. Die Arbeit nennt 108 Literaturangaben. Gefördert von: Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi.

AbstractBibliografische AngabenZitierenVerwandte Studien

Abstract (Originalsprache)

Bu çalışma, 1519-1874 yılları arasında Osmanlı Devleti’nin Nusayrî topluluklara yönelik politikalarını din-siyaset ilişkisi bağlamında incelemektedir. Nusayrîliğin klasik İslâm Mezhepleri Tarihi literatüründeki Gulât-ı Şîa merkezli tasvirleriyle Osmanlı idarî pratikleri içinde kazandığı konum arasındaki ilişki tarihsel süreklilik ve dönüşüm ekseninde açıklanmıştır. Problemin temelini, klasik kaynaklarda İslâm dışı addedilen bu fırkanın Osmanlı siyasetinde topluma nasıl dâhil edilebilir bir topluluk olarak ele alındığının yeterince araştırılmamış olması oluşturmaktadır. Çalışma bu boşluğu gidermeyi hedeflemiş; mezhebin teolojik kimliği ile devletin düzen, asayiş ve ümmet birliği politikaları arasındaki ilişkiyi karşılaştırmalı biçimde değerlendirmiştir. Araştırmada klasik mezhepler tarihi literatürü, Osmanlı arşiv belgeleri ve modern tarihî kaynaklar birlikte kullanılarak tarihi belgeler ile kaynak kritiğini birleştiren bir yaklaşım benimsenmiştir Klasik literatür mezhebin kavramsal çerçevesini; arşiv belgeleri ise uygulamaya dönük politikaları ortaya koymuştur. Bulgular, Osmanlı idaresinin Nusayrîlere yönelik yaklaşımının, Memlükler döneminden devralınan dinî-dışlayıcı miras üzerine inşa edildiğini; ancak bu mirasın zaman içinde farklı idarî ve siyasî ihtiyaçlara göre yeniden yorumlandığını göstermektedir. Bu çerçevede 16. yüzyılda teolojik dışlama ve özel vergilendirme öne çıkarken, 17. yüzyılda güvenlik ve eşkıyalık söylemi belirleyici olmuş; 18. yüzyılda taşra maliyesi ve yerel güç dengeleri merkezli pragmatik bir dil gelişmiş; 19. yüzyılda ise bu farklı yaklaşımlar Tanzimat’ın hukukî standartları içinde yeniden düzenlenmiştir. Sonuç olarak Nusayrîlik, Osmanlı öncesi dönemdeki bâtınî ve kapalı karakterinden çıkarılarak Osmanlı siyaset geleneğinde ıslah ve entegrasyona açık bir cemaat olarak yeniden tanımlanmıştır. Bu dönüşüm, dinî söylemden idarî uygulamaya uzanan bir çizgide izlenebilir hâle gelmiş; Osmanlı idaresinin, teolojik tasnifleri kamu düzeni, asayiş ve ümmet birliği merkezli bir idarî çerçeve içinde yeniden yorumladığını ortaya koymuştur.

Förderung

  • Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi

Zitieren

APA

Erkan, Ü. (2026). Osmanlı Devleti’nde Nusayrîliğin Mezhebî Dönüşümü. Bilimname, 231-258. https://doi.org/10.28949/bilimname.1822317

Vancouver

Erkan Ü. Osmanlı Devleti’nde Nusayrîliğin Mezhebî Dönüşümü. Bilimname. 2026:231-258. doi:10.28949/bilimname.1822317

BibTeX
@article{Erkan2026,
  author = {Erkan, Ümit},
  title = {Osmanlı Devleti’nde Nusayrîliğin Mezhebî Dönüşümü},
  journal = {Bilimname},
  year = {2026},
  number = {55},
  pages = {231--258},
  doi = {10.28949/bilimname.1822317}
}
Kostenlos starten →