EUVIMEDEUVIMED entdecken
Crossref

İbnü’l-Fârız’ın İnsan Anlayışı: Nefsin Fenâsı Ruhun Bekâsı

Merdan Hanyyev

Bilimname · 30.04.2026 · (55) · 339-357

DOI: 10.28949/bilimname.1817084 ↗

Kurz gefasst

Fachartikel in der Zeitschrift Bilimname, online erschienen am 30.04.2026. Verfasst von Merdan Hanyyev. Die Arbeit nennt 32 Literaturangaben.

AbstractBibliografische AngabenZitierenVerwandte Studien

Abstract (Originalsprache)

Araştırmamızın amacı İbnü’l-Fârız’da nefsin fenâ bulması sonrasında ruhun bekâ bulacağı iddiasını temele alarak “İnsan nedir?” sorusuna verdiği cevabı vahdet-i vücut düşüncesinin insan anlayışı üzerinden incelemektir. Bunun sonucunda elde edilen bilgi insanın gurbette başlayan varlığının seyr-i sülûk üzerinden ahlaki idrakle faniliği vesilesiyle bakiliğine yolculuk olmasıdır. Bu netice kavramsal analiz ve metin çözümleme yöntemiyle elde edilmiştir. Bilindiği üzere İbnü’l-Fârız’ın Divan’ının önemli bir kısmını Nazmü’s-sülûk adıyla da bilinen “et-Tâiyyetü’l-kübrâ” kasidesi oluşturur. Bu kasidenin merkezinde sâlikin/insanın yaratılışı, bu yaratılışın öncesi ve dünyadaki seyr-i sülûku yer alır. Başka bir ifadeyle kaside insanın nefsiyle/kendisiyle mücadelesi, ruhun aşkın/metafizik ciheti ve aşk üzerinden Tanrı-insan ilişkisini anlatır. Bu bağlamda “İnsan nedir?” sorusuna tasavvufunun velayet anlayışı üzerinden cevap arayan İbnü’l-Fârız, kasidede yer-yer vahdet-i vücudun insan/ruh anlayışına yakın anlatı sunar. Bizim tespit ettiğimiz bulgulara göre İbnü’l-Arabî’de görülen sır ve makamlar üzerinden sağlanan müşahede, delil ve bilgi akışı bu sefer İbnü’l-Fârız’ın şahsı seyr-i sülûk tecrübesi üzerinden ulaştığı bilgilerin anlatısına dönüşür. İbnü’l-Fârız’a göre insan Hak ile/yaratıcısı ile doğrudan (ya da dolaylı) münasebette bulunur. Bu yolda iştiyakın devam etmesi baştan beri insanın özünde olup keşfedilmesini beklediği aşkı ortaya çıkarır. Aşk insanın zıtları birleştiren/kevn-i camî olan vasfını idrak etmesiyle başlar. Burada sekr-sahv, zahir-batın, tenzih-teşbih gibi zıtlıklar anlam olarak bir ve birin tezahürleri içerisinde yeni bir anlam kazanır. Şair buna ittihat mertebesi adını verir. İttihat bazen tevhit bazen cem bazen de Hakikat-i Ahmedî gibi terimlerle açıklanır ve özü itibariyle varlıktaki birliğin idraki üzerine kurulur. Bu mertebe nefsin fenâ bulmasıyla tahakkuk edecek, ruhun bekâ bulmasıyla vuslata erecektir.

Zitieren

APA

Hanyyev, M. (2026). İbnü’l-Fârız’ın İnsan Anlayışı: Nefsin Fenâsı Ruhun Bekâsı. Bilimname, 339-357. https://doi.org/10.28949/bilimname.1817084

Vancouver

Hanyyev M. İbnü’l-Fârız’ın İnsan Anlayışı: Nefsin Fenâsı Ruhun Bekâsı. Bilimname. 2026:339-357. doi:10.28949/bilimname.1817084

BibTeX
@article{Hanyyev2026,
  author = {Hanyyev, Merdan},
  title = {İbnü’l-Fârız’ın İnsan Anlayışı: Nefsin Fenâsı Ruhun Bekâsı},
  journal = {Bilimname},
  year = {2026},
  number = {55},
  pages = {339--357},
  doi = {10.28949/bilimname.1817084}
}
Kostenlos starten →