MUSUL ZENGÎLER ATABEGLİĞİNİN VARLIK-BAĞIMSIZLK MÜCADELESİ VE İNHİTATI
Şarkiyat · 04.07.2026 · 18 (1) · 126-142
DOI: 10.26791/sarkiat.1853426 ↗Kurz gefasst
Fachartikel in der Zeitschrift Şarkiyat, online erschienen am 04.07.2026. Verfasst von Abdulkadir Turan. Die Arbeit nennt 45 Literaturangaben. Gefördert von: Makalemin sponsoru bulunmamaktadır..
Abstract (Originalsprache)
Bu çalışmada Musul Zengîler Atabegliğinin, I. Seyfeddin Gazi’den (541-544/1146-1149) sonra varlık mücadelesi ve son muktedir Atabeg Nûreddin Arslanşah’tan (589-607/1211-1193) sonra inhitata sürüklenişi incelenmektedir. Literatür taraması yöntemiyle yapılan bu çalışmanın amacı, dışarıya karşı varlık/bağımsızlık mücadelesinin analiz edilerek Musul Zengî Atabegliğin inhitatının ardındaki nedenleri tespit etmektir. Atabeglikle ilgili araştırmalar, genellikle kuruluşu ve İmâdüddin Zengî Devri’nde (521-541/1127-1146) Haçlılarla mücadelesi üzerinde durmuştur. Dolayısıyla Atabegliğin Zengî’den sonraki serüveni ve varlığının son bulması ile ilgili tespitler yetersiz kalmıştır. Bu çalışma, Atabegliğin söz konusu yönlerine odaklanmakla Atabeglikle ilgili sair çalışmalardan ayrılmaktadır. Çalışmada Atabegliğin I. Seyfeddin Gazi’den sonra varlığını tehdit eden iç ve dış tehditler kronolojik sıralama içinde değerlendirilmiş, ardından Atabegliğin inhitatı işlenmiş; Zengîler tarihçisi İbnü’l-Esîr başta olmak üzere konuyla ilgili kaynaklar ve araştırmalardan elde edilen bulgular değerlendirilmiştir. Atabeglik, önce Nûreddin Mahmud Zengî (541-569/1146-1174), ardından Eyyûbîlerin hedefi olmuş, onların karşısında bağımsızlığını koruyamamışsa da varlığını koruyabilmiştir. Ama II. Seyfeddin Gazi Devri’nden (565-576/1170-1180) itibaren yönetimde atabegler zayıflarken vezirler/kale naibleri güçlenmiş, Atabeglikten vezir/kale naibi vesayeti başlamıştır. Nûreddin Arslanşah’tan sonraki atabeglerin yaşça küçük olmaları, son kale naibi Bedreddin Lü’lü’nün (ö. 657/1259) Atabegliği ele geçirmesine neden olmuştur. Araştırmalarda Atabegliğin inhitat tarihi 630/1233 olarak verilmişse de bu çalışmada söz konusu tarihin devrin kaynaklarının çoğu tarafından desteklenmediği ve Atabegliğin 615/1219’dan sonra üç dört yıl içinde Lü’lü’nün eline geçtiği tespitine varılmıştır.
Förderung
- Makalemin sponsoru bulunmamaktadır.
Zitieren
APA
Turan, A. (2026). MUSUL ZENGÎLER ATABEGLİĞİNİN VARLIK-BAĞIMSIZLK MÜCADELESİ VE İNHİTATI. Şarkiyat, 18(1), 126-142. https://doi.org/10.26791/sarkiat.1853426
Vancouver
Turan A. MUSUL ZENGÎLER ATABEGLİĞİNİN VARLIK-BAĞIMSIZLK MÜCADELESİ VE İNHİTATI. Şarkiyat. 2026;18(1):126-142. doi:10.26791/sarkiat.1853426
BibTeX
@article{Turan2026,
author = {Turan, Abdulkadir},
title = {MUSUL ZENGÎLER ATABEGLİĞİNİN VARLIK-BAĞIMSIZLK MÜCADELESİ VE İNHİTATI},
journal = {Şarkiyat},
year = {2026},
volume = {18},
number = {1},
pages = {126--142},
doi = {10.26791/sarkiat.1853426}
}
EUVIMED