Oryantalizme Karşı Kavgada Bir Ömür: Oksidentalist Bir Türk Aydını olarak Cemil Meriç
Mülkiye Dergisi · 17.03.2026 · 50 (1) · 31-57
DOI: 10.25064/mulkiye.1652017 ↗Kurz gefasst
Fachartikel in der Zeitschrift Mülkiye Dergisi, online erschienen am 17.03.2026. Verfasst von Büşra Öztekin und 1 weiteren Autor:innen. Die Arbeit nennt 49 Literaturangaben.
Abstract (Originalsprache)
Bu çalışma, Cemil Meriç’in oryantalizm ve oksidentalizm kavramlarına yaklaşımını analiz ederek, Batı ile Doğu arasındaki epistemolojik çatışmayı nasıl ele aldığını irdelemektedir. Meriç’in Batı karşıtı söyleminin entelektüel temelleri ve düşünsel kırılma noktaları ile Osmanlı-Türk modernleşmesi, Cumhuriyet ideolojisi ve Türk aydınlarının Batılılaşma süreçleri eleştirilerinin ele alındığı çalışmada nitel araştırma yöntemi kullanılmış olup, Meriç’in temel eserleri ve ikincil kaynaklar içerik analizi yöntemiyle incelenmiştir. Meriç, Batı’nın Doğu üzerindeki tahakkümünü, bilgi üretimi yoluyla meşrulaştırdığına inanmaktadır. Bu nedenle, onun oryantalizm eleştirisi yalnızca akademik bir tartışma değil, aynı zamanda siyasi ve kültürel bir hesaplaşmadır. Batı’nın kendini evrensel bir uygarlık modeli olarak sunmasını reddeden Meriç, Doğu’nun da kendi medeniyet değerleriyle bir kimlik inşa edebileceğini savunmaktadır. Ancak, bu yaklaşımı zaman zaman özcü ve romantik bir Doğu savunusuna dönüşmektedir. Makale, Meriç’in içselleştirilmiş oryantalizm kavramına bakışını ve Batı karşısında geliştirdiği oksidentalist refleksleri de ele almaktadır. Batı’yı tarihsel bir düşman olarak tanımlayan Meriç, Osmanlı ve İslam medeniyetlerini mutlak bir değer olarak konumlandırmaktadır. Meriç, Batı’nın Doğu’yu bilgi-iktidar ilişkisi çerçevesinde şekillendirdiğini ve modernleşmenin Batı’nın tahakkümünü pekiştirdiğini öne sürmektedir. Ancak bu yaklaşım, Batı’ya alternatif bir entelektüel model sunmaktan çok, Batı’nın reddine dayalı bir karşı söylem üretme çabasına işaret etmektedir. Zira Batı, sadece politik ve ekonomik tahakküm kuran bir güç değil; aynı zamanda Doğu’nun kimliğini yok etmeye çalışan bir yapı olarak görüldüğünden Meriç’in Batı karşıtlığı, Doğu medeniyetine yönelik idealize edici bir oksidentalist söyleme evrilmektedir. Böylece Meriç’in mağlubiyet psikolojisi ile Batı eleştirileri arasında güçlü bir ilişki olduğu görülmektedir. Modernleşme sürecini Batı’nın tahakkümüyle eşdeğer gören Meriç, Cumhuriyet’in modernleşme projelerini de sert bir şekilde eleştirmektedir. Sonuç olarak çalışma, Meriç’in Batı eleştirilerinin, emperyalizm karşıtlığının ötesinde, Doğu’nun kültürel ve tarihsel mirasına duyduğu bağlılıkla şekillendiğini göstermektedir.
Zitieren
APA
Öztekin, B., & Türkoğlu, H. F. (2026). Oryantalizme Karşı Kavgada Bir Ömür: Oksidentalist Bir Türk Aydını olarak Cemil Meriç. Mülkiye Dergisi, 50(1), 31-57. https://doi.org/10.25064/mulkiye.1652017
Vancouver
Öztekin B, Türkoğlu HF. Oryantalizme Karşı Kavgada Bir Ömür: Oksidentalist Bir Türk Aydını olarak Cemil Meriç. Mülkiye Dergisi. 2026;50(1):31-57. doi:10.25064/mulkiye.1652017
BibTeX
@article{ztekin2026,
author = {Öztekin, Büşra and Türkoğlu, Hazar Fırat},
title = {Oryantalizme Karşı Kavgada Bir Ömür: Oksidentalist Bir Türk Aydını olarak Cemil Meriç},
journal = {Mülkiye Dergisi},
year = {2026},
volume = {50},
number = {1},
pages = {31--57},
doi = {10.25064/mulkiye.1652017}
}
EUVIMED