Farklı Sorunlara Benzer Görünen Çözümler: Durkheim, Gökalp ve Ahlak
Mülkiye Dergisi · 15.12.2024 · 48 (4) · 1164-1187
DOI: 10.25064/mulkiye.1438788 ↗Kurz gefasst
Fachartikel in der Zeitschrift Mülkiye Dergisi, online erschienen am 15.12.2024. Verfasst von Mehmet Taylan Esin. Die Arbeit wurde bisher 1-mal zitiert (Crossref) und nennt 77 Literaturangaben.
Abstract (Originalsprache)
Sosyoloji tarihi çalışmaları Gökalp-Durkheim ilişkisini, yazarların kullandıkları kavramlar arasında koşutluk kurarak “etki” ve “uyarlama” gibi genel-geçer terimlerle ele alır. Oysa iki yazarın ahlak öznesi anlayışları arasında önemli bir mesafe vardır. Gökalp ferdi fizyolojik/maddi çıkarlarına yönelen biyolojik bir varlık gibi ele alırken, şahsiyeti estetik, dinî ve ahlakî hazları kovalayan, vicdan sahibi, toplumsal bir varlık gibi düşünür. Toplumsal fayda için ferdiyet geride bırakılmalı ve şahsiyete ulaşılmalıdır. Durkheim de bireysel ahlakın imkansızlığını savunur, ancak insana, toplumsal işleyişi anlamasını ve böylece ahlakî eylemde bulunabilmesini sağlayan bir düşünme yetisi izafe eder, akıl ve idraki, görev ve disiplinden sonra ahlakın üçüncü dayanağı sayar. İki yazar arasındaki bu mesafe, yaşadıkları dönemin güncel sorunlarıyla da birleşerek din ve meslek ahlakı anlatılarına yansır. Gökalp din ve tasavvufu, içinde benliklerin bütünleşeceği bir “eritme potası” olarak görürken, Durkheim, itaat kadar, anlamak ve ikna olmanın da dinin bir parçası olduğunu savunur. Buradan hareketle, körü körüne itaati emreden edilgen ahlakın yerine, uygun bir zamanlamayla, anlamaya ihtiyaç duyan etken ahlakı koymayı önerir. Yazarların fikirleri arasındaki mesafenin başka bir sonucu da Durkheim’in kadir-i mutlak devlete karşı bireyselliklerin korunması için tampon bir kurum olarak meslek örgütlenmesini savunurken, Gökalp’in devlete rakip olarak gördüğü her türden özerk yapıya aslında muhalif iken sadece “milli” oldukları için meslek örgütlerini onaylamasıdır.Bu çalışma iki yazarın fikirleri arasındaki farkın, birey anlayışları arasındaki mesafe kadar dönemlerinin özgün siyasî gündemleri nedeniyle farklılaşan ilgilerinden de kaynaklandığını öne sürüyor. Gökalp din-ahlak ilişkisi üzerine görüşlerini, dinin otoritesinin ve hükümet içindeki ağırlığının gözden geçirildiği II. Meşrutiyet döneminde ortaya koyar. Benzer şekilde Durkheim’in din-ahlak arasındaki ilişkilere ait yorumları III. Cumhuriyet’in laikleşme girişiminde yaşanan tereddütleri barındırır. Durkheim’in meslek ahlakı ve korporasyon kuramı, III. Cumhuriyet’in bölgecilik, adem-i merkeziyetçilik ve tampon kurumlar tartışmalarına yönelik bir öneridir. Milli esnaf cemiyetlerine ilgisi 1. Dünya Savaşı’nın özgün sermaye birikim sürecinde yoğunlaşan Gökalp, Durkheim’e atfen kullandığı dayanışma ve korporatizm kavramlarıyla aslında bu süreci meşrulaştırmak ister.
Zitieren
APA
Esin, M. T. (2024). Farklı Sorunlara Benzer Görünen Çözümler: Durkheim, Gökalp ve Ahlak. Mülkiye Dergisi, 48(4), 1164-1187. https://doi.org/10.25064/mulkiye.1438788
Vancouver
Esin MT. Farklı Sorunlara Benzer Görünen Çözümler: Durkheim, Gökalp ve Ahlak. Mülkiye Dergisi. 2024;48(4):1164-1187. doi:10.25064/mulkiye.1438788
BibTeX
@article{Esin2024,
author = {Esin, Mehmet Taylan},
title = {Farklı Sorunlara Benzer Görünen Çözümler: Durkheim, Gökalp ve Ahlak},
journal = {Mülkiye Dergisi},
year = {2024},
volume = {48},
number = {4},
pages = {1164--1187},
doi = {10.25064/mulkiye.1438788}
}
EUVIMED