TBMM Reisi Sanisi ve Adliye Vekili Celaleddin Arif Bey’in Erzurum Valiliği Meselesine Dair Bir Değerlendirme
Türk Kültürü İncelemeleri Dergisi · 30.06.2026 · (55) · 84-106
DOI: 10.24058/tkidergi.1896808 ↗Kurz gefasst
Fachartikel in der Zeitschrift Türk Kültürü İncelemeleri Dergisi, online erschienen am 30.06.2026. Verfasst von İsmail Özer. Die Arbeit nennt 31 Literaturangaben.
Abstract (Originalsprache)
Bu çalışma, Millî Mücadele döneminde Doğu Harekâtı öncesine rastlayan, Erzurum merkezli yaşanan siyasi ve idari görüş ayrılıklarını derinlemesine incelemektedir. 1920 yılının Ağustos ayında incelemelerde bulunmak üzere bölgeye giden Meclis İkinci Başkanı Celalettin Arif Bey ve Hüseyin Avni Bey, yerel idari aksaklıklar ile ordu yönetimindeki bazı uygulamaları gerekçe göstererek merkezi hükümetin bölgedeki işleyişine yönelik sert eleştiriler geliştirmişlerdir. Özellikle Albayrak Gazetesi etrafında şekillenen ve yerel yetkilerin artırılmasını savunan muhalif gruplarla yakın temas kuran Celalettin Arif Bey, bölgede Vali Vekilliği görevini de üstlenerek Ankara’ya idari yapının köklü bir biçimde yeniden düzenlenmesine dair çeşitli talepler iletmiştir. Ankara hükümeti ve Mustafa Kemal Paşa, bu gelişmeleri henüz inşa sürecindeki merkeziyetçi devlet yapısı ile askeri hiyerarşik düzenin korunması noktasında ciddi bir yetki aşımı olarak değerlendirmiştir. Doğu Cephesi Komutanı Kâzım Karabekir Paşa ise bir yandan Ermeni Harekâtı’nın lojistik ve askeri hazırlıklarını titizlikle sürdürürken, diğer yandan Erzurum’daki bu siyasi gerilimin cephe gerisindeki toplumsal dayanışmayı zayıflatmaması adına uzlaştırıcı fakat devlet otoritesinden taviz vermeyen müdahil bir rol oynamıştır. Tarihsel veriler, “Halk Hükümeti” eksenli bu özerklik taleplerinin, Ankara’daki yeni kurulan merkezi otorite ile yerel dinamikler arasındaki güç dengesi arayışından kaynaklandığını açıkça göstermektedir. Neticede 30 Ekim 1920 tarihinde Kars’ın geri alınmasıyla taçlanan askeri başarı, bölgedeki tüm siyasi tartışmaları geri plana itmiş ve Ankara’nın Doğu Anadolu üzerindeki siyasi ve idari kontrolünün mutlak surette kesinleşmesini sağlamıştır.
Zitieren
APA
Özer, İ. (2026). TBMM Reisi Sanisi ve Adliye Vekili Celaleddin Arif Bey’in Erzurum Valiliği Meselesine Dair Bir Değerlendirme. Türk Kültürü İncelemeleri Dergisi, 84-106. https://doi.org/10.24058/tkidergi.1896808
Vancouver
Özer İ. TBMM Reisi Sanisi ve Adliye Vekili Celaleddin Arif Bey’in Erzurum Valiliği Meselesine Dair Bir Değerlendirme. Türk Kültürü İncelemeleri Dergisi. 2026:84-106. doi:10.24058/tkidergi.1896808
BibTeX
@article{zer2026,
author = {Özer, İsmail},
title = {TBMM Reisi Sanisi ve Adliye Vekili Celaleddin Arif Bey’in Erzurum Valiliği Meselesine Dair Bir Değerlendirme},
journal = {Türk Kültürü İncelemeleri Dergisi},
year = {2026},
number = {55},
pages = {84--106},
doi = {10.24058/tkidergi.1896808}
}
EUVIMED