Kırım’da Gözleve Merkezli Tuz Ekonomisi: İdari Yapılar, Üretim ve Toplumsal Dinamikler (1675-1700)
Gaziantep University Journal of Social Sciences · 30.07.2026 · 25 (3) · 1254-1271
DOI: 10.21547/jss.1747639 ↗Kurz gefasst
Fachartikel in der Zeitschrift Gaziantep University Journal of Social Sciences, online erschienen am 30.07.2026. Verfasst von Sema Aktaş. Die Arbeit nennt 36 Literaturangaben.
Abstract (Originalsprache)
Tuz, tarihsel süreçte temel bir gıda maddesi olmanın ötesinde, ekonomik ve sosyal yapıları şekillendiren stratejik bir emtia niteliği taşımıştır. Eski çağlardan başlayarak tuz üretimi ve ticareti, toplumların ekonomik kalkınmasında ve devletlerin mali organizasyonlarında önemli bir yer tutmuştur. Bu makale, 1675–1700 yılları arasında Kırım’ın Gözleve kazasında yürütülen tuz üretimi ve ticaretini çok boyutlu bir perspektifle ele almaktadır. Gözleve, yüksek üretim kapasitesi ve Karadeniz’e açılan liman bağlantıları sayesinde, bölgesel ihtiyaçları karşılayan bir merkez olmanın sınırlarını aşarak Osmanlı toprakları ile dış pazarlara açılan stratejik bir iktisadi kavşak noktası olarak öne çıkmıştır. Tuzun üretimi ve dolaşımı, iş gücü örgütlenmesinden vergi tahsilatına, borçlanmadan yerel ticaret teamüllerine kadar geniş bir yelpazede etkisini göstermiştir. Bu çerçevede, bessere ve sapo gibi Kırım’a özgü ölçü birimleri, bölgesel ticaretin ve hukuki düzenlemelerin temelini oluşturmuş; ayrıca yerel pratiklerle Osmanlı merkezi hukuk ve idari sisteminin etkileşiminde belirgin bir katkı sağlamıştır. Kadı sicilleri, gümrük kayıtları ve seyyah anlatılarına dayanan analizler, tuzun yalnızca ekonomik bir meta değil aynı zamanda toplumsal yapı ve hukuki düzenlemelerde de merkezi bir öneme sahip olduğunu ortaya koymaktadır. Özellikle köle ve hükümlü emeğinin kullanımı, tuz üretiminin hem sosyal kontrol hem de istihdam aracı olarak işlev gördüğüne işaret etmektedir. Gözleve örneği üzerinden tuzun tartımı, saklanması, taşınması ve teslimine ilişkin yaşanan uyuşmazlıklar, mahalli mahkemelerin ekonomik hayat üzerindeki düzenleyici etkisini göstermektedir.
Zitieren
APA
Aktaş, S. (2026). Kırım’da Gözleve Merkezli Tuz Ekonomisi: İdari Yapılar, Üretim ve Toplumsal Dinamikler (1675-1700). Gaziantep University Journal of Social Sciences, 25(3), 1254-1271. https://doi.org/10.21547/jss.1747639
Vancouver
Aktaş S. Kırım’da Gözleve Merkezli Tuz Ekonomisi: İdari Yapılar, Üretim ve Toplumsal Dinamikler (1675-1700). Gaziantep University Journal of Social Sciences. 2026;25(3):1254-1271. doi:10.21547/jss.1747639
BibTeX
@article{Akta2026,
author = {Aktaş, Sema},
title = {Kırım’da Gözleve Merkezli Tuz Ekonomisi: İdari Yapılar, Üretim ve Toplumsal Dinamikler (1675-1700)},
journal = {Gaziantep University Journal of Social Sciences},
year = {2026},
volume = {25},
number = {3},
pages = {1254--1271},
doi = {10.21547/jss.1747639}
}
EUVIMED