Büyük Dil Modellerinde Cinsiyetçi Söylemin Yeniden Üretimi: Feminist Bir Okuma
Kaygı. Uludağ Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Felsefe Dergisi · 30.09.2026 · 25 (2) · 395-428
DOI: 10.20981/kaygi.1920998 ↗Kurz gefasst
Fachartikel in der Zeitschrift Kaygı. Uludağ Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Felsefe Dergisi, online erschienen am 30.09.2026. Verfasst von Eylem Yenisoy Şahin. Die Arbeit nennt 41 Literaturangaben. Gefördert von: Bursa Uludağ Üniversitesi.
Abstract (Originalsprache)
Feminist filozoflar bilimsel, felsefi ve toplumsal geleneklerde cinsiyetlere atanan duygulanım, düşünme ve davranış kalıplarının iddia edilenin aksine doğal ya da değişmez olmadığını ortaya koymuşlardır. Bu filozoflara göre söz konusu kalıplar dilsel, söylemsel ve kültürel pratikler aracılığıyla üretilmektedir. İnşa edilen cinsiyetçi toplumsal düzen içinde kadının maruz kaldığı cinsiyet eşitsizliğini ortadan kaldırmak için yapısal değişimlerin yanı sıra erkeği norm olarak alan anlam ve temsil düzenlerinde köklü dönüşümlerin gerçekleşmesi gerekir. Günümüzde bilgi üretimi ve dolaşımı açısından giderek daha etkili hale gelen yapay zekâ araçları anlam ve temsil düzenlerinin yeniden üretimi bakımından özel bir önem taşımaktadır. Yanıtlarını mevcut bilgi yığınını kullanarak üreten büyük dil modelleri bu bilgi yığını içinde yer alan toplumsal önyargıları yanıtlarına taşıyabilmektedir. Farklı dillerde yapılan araştırmalar, bu modellerin duygulanım, düşünme ve davranış kalıplarına ilişkin cinsiyetçi yargıları yeniden üretebildiğini göstermiş ve bunların cinsiyet eşitliği konusunda daha duyarlı hale getirilmesi gerektiğini tespit etmiştir. Bu çalışmada yalnızca ChatGPT-4.0 ve Claude gibi iki büyük dil modelinin, cinsiyetçiliğin yaygın taşıyıcısı olan farklı kategoriler çerçevesinde yönelttiğimiz elli iki soruya verdiği Türkçe yanıtları, feminist filozofların geliştirdiği eleştirel perspektif doğrultusunda değerlendirmeye çalıştık.
Förderung
- Bursa Uludağ Üniversitesi
Zitieren
APA
Şahin, E. Y. (2026). Büyük Dil Modellerinde Cinsiyetçi Söylemin Yeniden Üretimi: Feminist Bir Okuma. Kaygı. Uludağ Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Felsefe Dergisi, 25(2), 395-428. https://doi.org/10.20981/kaygi.1920998
Vancouver
Şahin EY. Büyük Dil Modellerinde Cinsiyetçi Söylemin Yeniden Üretimi: Feminist Bir Okuma. Kaygı. Uludağ Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Felsefe Dergisi. 2026;25(2):395-428. doi:10.20981/kaygi.1920998
BibTeX
@article{ahin2026,
author = {Şahin, Eylem Yenisoy},
title = {Büyük Dil Modellerinde Cinsiyetçi Söylemin Yeniden Üretimi: Feminist Bir Okuma},
journal = {Kaygı. Uludağ Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Felsefe Dergisi},
year = {2026},
volume = {25},
number = {2},
pages = {395--428},
doi = {10.20981/kaygi.1920998}
}
EUVIMED