EUVIMEDEUVIMED entdecken
Crossref

Erken Dönem Osmanlı’da Bir Âlim: Amasya Kadısı Abdurrahman Muslihî’nin Hayatı ve İstinsah Faaliyetleri

Seyid Muhammed Taki Hüseyni

Amasya İlahiyat Dergisi · 30.06.2026 · (28) · 223-265

DOI: 10.18498/amailad.1853581 ↗

Kurz gefasst

Fachartikel in der Zeitschrift Amasya İlahiyat Dergisi, online erschienen am 30.06.2026. Verfasst von Seyid Muhammed Taki Hüseyni. Die Arbeit nennt 44 Literaturangaben.

AbstractBibliografische AngabenZitierenVerwandte Studien

Abstract (Originalsprache)

Anadolu’nun Selçuklular tarafından fethedilerek İslâm coğrafyasına dâhil edilmesinden sonra Rûmiyye-i Suğrâ olarak anılan Sivas, Amasya ve Tokat şehirleri, ilme ve âlimlere gösterdikleri himaye ile tanınan Danişmentliler tarafından yönetilmiştir. Danişmentliler’in ilim ve kültüre verdikleri önem doğrultusunda bu şehirlerde yüksek seviyeli medreseler ve ilmî merkezler inşa edilmiş; bu durum, dönemin önde gelen âlimlerinin bölgeye yönelmesine zemin hazırlamıştır. Hükümet merkezi olarak Sivas’ın tercih edilmesi başlangıçta Amasya ve Tokat’ın ilmî hayat açısından ikinci planda kalmasına neden olmuş, âlimlerin büyük bir kısmı ilmî faaliyetlerini Sivas’ta sürdürmeyi tercih etmiştir. Ancak XIV. yüzyıldan itibaren Sivas’ta artan siyasî istikrarsızlıklar, şehir yönetimlerinde yaşanan değişiklikler ve çeşitli politik tercihler, ilmî ortam üzerinde belirgin bir olumsuz etki yaratmıştır. Buna karşılık Amasya’nın daha istikrarlı, güvenli ve ilmî faaliyetler için elverişli bir merkez hâline gelmesi, âlimlerin tercihlerini değiştirmiş; bu süreçte hem Sivas’ın sahip olduğu ilmî cazibe azalmış hem de Amasya önemli ölçüde ön plana çıkmıştır. Bu şartlar altında bölgedeki pek çok âlim Sivas yerine Amasya’ya yerleşmiş, ayrıca Sivas’tan Amasya’ya doğru dikkate değer bir ilim adamı göçü yaşanmıştır. 1398 yılında Yıldırım Bayezid’in Amasya’yı Osmanlı topraklarına katması ve şehrin idaresini oğlu Çelebî Mehmed’e bırakması, Amasya’nın yalnızca ilmî değil aynı zamanda siyasî bir merkez olarak güçlenmesini sağlamıştır. XV. yüzyılda Amasya, cami, medrese, kütüphane, imaret ve darüşşifa gibi pek çok ilmî ve kültürel yapının inşa edildiği bir şehir kimliğine kavuşmuş; bu kurumlar sayesinde hem yeni âlimlerin yetişmesine katkı sağlanmış hem de şehir geniş bir ilmî çevreyi kendisine çekmiştir. Nitekim klasik kaynaklarda Amasya’nın “âlimler şehri” anlamına gelen medînetü’l-hukemâ olarak anılması, şehrin bu dönemde kazandığı entelektüel kimliğin bir yansımasıdır. Bu ilmî hareketlilik içinde Sivas’tan Amasya’ya göç eden âlimlerden biri de Muslihiddîn Mûsâ es-Sivâsî’dir. XIV. yüzyılda Amasya’ya yerleşen Muslihiddîn Mûsâ, burada medreselerde tedrise başlamış ve ilmî faaliyetleriyle kısa sürede tanınmıştır. Ona nispetle Muslihî adıyla anılan aile, XIV. yüzyıl boyunca Amasya’nın ilmî ve idarî yapısında önemli roller üstlenmiş; aileden pek çok müderris, kadı ve ilmiye mensubu yetişmiştir. Muslihî ailesinin Sivas’tan Amasya’ya uzanan bu ilmî ve sosyal serüveni hem bölgesel ilim hareketliliğini hem de şehrin Osmanlı ilmiye teşkilatı içindeki belirleyici konumunu anlamak açısından dikkat çekici bir örnek teşkil etmektedir. Bu makalede, XV. yüzyılın ilk yarısında yaşamış olan Muslihî ailesinden müderris, hattat ve Amasya kadısı Abdurrahman Muslihî’nin hayatı ve ilmî faaliyetleri; arşiv belgeleri, vakfiye kayıtları ve istinsah ettiği yazmalar ışığında ele alınacaktır. Böylece hem Muslihî ailesinin Amasya ilmî çevresindeki yeri hem de dönemin ilim hareketliliği içindeki konumu daha geniş bir çerçevede değerlendirilmiş olacaktır.

Zitieren

APA

Hüseyni, S. M. T. (2026). Erken Dönem Osmanlı’da Bir Âlim: Amasya Kadısı Abdurrahman Muslihî’nin Hayatı ve İstinsah Faaliyetleri. Amasya İlahiyat Dergisi, 223-265. https://doi.org/10.18498/amailad.1853581

Vancouver

Hüseyni SMT. Erken Dönem Osmanlı’da Bir Âlim: Amasya Kadısı Abdurrahman Muslihî’nin Hayatı ve İstinsah Faaliyetleri. Amasya İlahiyat Dergisi. 2026:223-265. doi:10.18498/amailad.1853581

BibTeX
@article{Hseyni2026,
  author = {Hüseyni, Seyid Muhammed Taki},
  title = {Erken Dönem Osmanlı’da Bir Âlim: Amasya Kadısı Abdurrahman Muslihî’nin Hayatı ve İstinsah Faaliyetleri},
  journal = {Amasya İlahiyat Dergisi},
  year = {2026},
  number = {28},
  pages = {223--265},
  doi = {10.18498/amailad.1853581}
}
Kostenlos starten →