EUVIMEDEUVIMED entdecken
Crossref

Mâverdî’nin Siyaset Anlayışında Devlet Türleri ve Ahlakî İlkeleri

Şaban Ali Düzgün, Meryem B. Egemen

Kader · 30.06.2026 · 24 (1) · 275-301

DOI: 10.18317/kaderdergi.1780986 ↗

Kurz gefasst

Fachartikel in der Zeitschrift Kader, online erschienen am 30.06.2026. Verfasst von Şaban Ali Düzgün und 1 weiteren Autor:innen. Die Arbeit nennt 72 Literaturangaben.

AbstractBibliografische AngabenZitierenVerwandte Studien

Abstract (Originalsprache)

Bu çalışma, 11. asırda yaşamış Şâfiî fakihi ve siyaset teorisyeni olan Ebü’l-Hasan Alî b. Muhammed b. Habîb el-Basrî el-Mâverdî’nin (öl. 450/1058) devlet anlayışını ve devletin meşruiyet kaynaklarının neler olduğunu sistematik olarak incelemeyi amaçlamaktadır. Makale literatürde eksikliği tespit edilen bazı boşlukları doldurmayı da hedefler. Bunlardan ilki Mâverdî’nin siyasî fikirlerinin çoğunlukla tek eseri yoluyla bilinmesidir. Bu eser Müslüman toplumları anlama gerekçesiyle 20. yüzyıldan günümüze kadar pek çok Batı diline çevrilmiş, Mâverdî’nin en bilinen eseri Ahkâmü’s-Sultâniyye’dir. Mâverdî Ahkâm eserini, farklı mezheplerdeki fakihlerin kamu yönetimi ve anayasal sistemlere dair görüşlerini tarafsız olarak inceleyip sadeleştirerek anayasal düzenleme gayesiyle kaleme almıştır. Ancak Mâverdî’nin siyasete dair diğer eserlerini bütüncül şekilde değerlendirildiğinde, onun Ahkâmü’s-sultâniyye’de ortaya koyduğu anayasal çerçevenin ötesinde, daha geniş bir sosyal-felsefî perspektife sahip olduğu iddia edilebilir. Zira Mâverdî’nin siyaset türü eserlerinde araştırma konusu yapılan, yalnızca yöneticinin iktidara nasıl geldiği değil, aynı zamanda siyasal sistemlerin nasıl kurulduğu, sürdürüldüğü, yok oluşlarının nedenleri, sonuçları ve yerlerine yenilerinin gelmesindeki ahlakî motivasyonları içermektedir. Bu durumda çalışmanın diğer amacı, Mâverdî’nin siyaset eserlerinin ilkeler ve gerçekler arasında uyum imkanı için, toplumda ve yönetimde iyiye doğru gitme çabası taşıyan külliyat olarak görülmesi gerektiğidir. Dikkat çeken diğer boşluk ise, mevcut araştırmalarda Mâverdî’nin devlet tasavvurunda meşruiyet türlerini, bu ilkelerin ahlakî motivasyonlarını ve uygulamadaki yansımalarını bütüncül şekilde değerlendiren kapsamlı değerlendirme olmamasıdır. Bu çalışmada, Mâverdî’nin ideal yönetim türü konusunda belirli tercihlere sahip olduğu ve devletin meşruiyetinin sürekliliğini sağlamak amacıyla sağlam temel arayışı içinde bulunduğu, eserlerinin bütüncül okumasıyla tespit edilmeye çalışılmıştır. Söz konusu perspektife bağlı kalarak çalışma, Mâverdî’ye göre devletin kavramsal olarak ne anlam ifade ettiği, işleyişi ve yönetim türlerine dair ilkeleri inceler. İlgili çerçevede, tarihsel oluşumun siyasal zemini olarak devletin lineer mi yoksa döngüsel mi karakter taşıdığı sorusuna cevap aranmıştır. Çalışmanın teorik zemini bu sorunun cevabıdır. Bu zeminden hareketle, Mâverdî’nin devletin meşruiyet temellerini din, güç, zenginlik olarak üçlü tasnife tabi tutması incelenmiş ve Mâverdî’ye göre devletin meşruiyetinde ahlakî ilkelerin belirleyici temel ölçüt işlevi gördüğü sonucuna ulaşılmıştır. Bu bağlamda Mâverdî’de devletin meşruiyetinin yalnızca siyasî fayda olarak değil, aynı zamanda ahlâkî perspektifle değerlendirildiği görülmektedir. Makalenin sonuçlarından bir diğeri de, meşruiyet temeli en sağlam olarak gördüğü yönetim türü ile tercihte bulunduğu devlet anlayışının ortak hedefler içeriyor olmasından hareketle Mâverdî’nin ideal devlet tasavvuruna sahip olduğunu söylemeyi mümkün kılmasıdır. Böylece Mâverdî’nin devlet tasavvurunun hem teorik hem de pratik yönleri izaha kavuşmuş olur.

Zitieren

APA

Düzgün, Ş. A., & Egemen, M. B. (2026). Mâverdî’nin Siyaset Anlayışında Devlet Türleri ve Ahlakî İlkeleri. Kader, 24(1), 275-301. https://doi.org/10.18317/kaderdergi.1780986

Vancouver

Düzgün ŞA, Egemen MB. Mâverdî’nin Siyaset Anlayışında Devlet Türleri ve Ahlakî İlkeleri. Kader. 2026;24(1):275-301. doi:10.18317/kaderdergi.1780986

BibTeX
@article{Dzgn2026,
  author = {Düzgün, Şaban Ali and Egemen, Meryem B.},
  title = {Mâverdî’nin Siyaset Anlayışında Devlet Türleri ve Ahlakî İlkeleri},
  journal = {Kader},
  year = {2026},
  volume = {24},
  number = {1},
  pages = {275--301},
  doi = {10.18317/kaderdergi.1780986}
}
Kostenlos starten →