Congeries w pierwszej mowie synodalnej Marcina Kromera (Sermo de tuenda dignitate sacerdotii, 1542)
Roczniki Humanistyczne · 01.06.2026 · 74 (3) · 7-26
DOI: 10.18290/rh26743.1 ↗Kurz gefasst
Fachartikel in der Zeitschrift Roczniki Humanistyczne, online erschienen am 01.06.2026. Verfasst von Agnieszka Dziuba. Die Arbeit nennt 20 Literaturangaben. Der Volltext ist frei zugänglich (Open Access, CC BY-NC-ND 4.0).
Abstract (Originalsprache)
Marcin Kromer (1512–1589) wybitny humanista, dyplomata i sekretarz królewski, był zaangażowanym w walkę z reformacją katolickim duchownym. Świadectwem jego walki są liczne dzieła powstające na przestrzeni trzydziestu lat. Debiutem na tym polu jest mowa wygłoszona w 1542 roku przez młodego księdza na synodzie prowincjonalnym w Piotrkowie. Absolwent padewskiego uniwersytetu, zainspirowany sztuką oratorską Cycerona dokonał odważnego porównania godności dawnych kapłanów oraz ich szesnastowiecznych następców. Wzorem antycznego mistrza elokucji Kromer skupił się na głównej tezie swojej przemowy: dignitas sacerdotii tuenda est i tak skomponował orację, by nieprzerwanie wracać do głównego wątku. Podobnie, jak Cyceron w In Catilinam oratio prima, polski duchowny siłę perswazji oparł na figurze congeries, która polega na nagromadzeniu w postaci wyliczenia różnych elementów. W przypadku analizowanej mowy są to zarówno pojedyncze wyrazy uszeregowane w artystyczny sposób, jak i całe zdania, które same są odrębnymi figurami (interrogatio, subiectio, exclamatio). Dzięki zastosowaniu congeries jako figury organizującej mowę, nabrała ona silnego waloru perswazyjnego, co pozwala wysoko ocenić umiejętności retoryczne młodego duchownego, który nie tylko wzbudził uznanie sobie współczesnych, lecz także późniejszych badaczy polskiej literatury.
Zitieren
APA
Dziuba, A. (2026). Congeries w pierwszej mowie synodalnej Marcina Kromera (Sermo de tuenda dignitate sacerdotii, 1542). Roczniki Humanistyczne, 74(3), 7-26. https://doi.org/10.18290/rh26743.1
Vancouver
Dziuba A. Congeries w pierwszej mowie synodalnej Marcina Kromera (Sermo de tuenda dignitate sacerdotii, 1542). Roczniki Humanistyczne. 2026;74(3):7-26. doi:10.18290/rh26743.1
BibTeX
@article{Dziuba2026,
author = {Dziuba, Agnieszka},
title = {Congeries w pierwszej mowie synodalnej Marcina Kromera (Sermo de tuenda dignitate sacerdotii, 1542)},
journal = {Roczniki Humanistyczne},
year = {2026},
volume = {74},
number = {3},
pages = {7--26},
doi = {10.18290/rh26743.1}
}
EUVIMED