EUVIMEDEUVIMED entdecken
Open Access · CC BY-NC-ND 4.0

Wilhelm Ockham przeciw species, czyli o genezie nierelacyjnej teorii intencjonalności

Magdalena Płotka

Roczniki Filozoficzne · 29.06.2026 · 74 (2) · 79-101

DOI: 10.18290/rf26742.4 ↗

Kurz gefasst

Fachartikel in der Zeitschrift Roczniki Filozoficzne, online erschienen am 29.06.2026. Verfasst von Magdalena Płotka. Die Arbeit nennt 30 Literaturangaben. Der Volltext ist frei zugänglich (Open Access, CC BY-NC-ND 4.0).

AbstractBibliografische AngabenZitierenVerwandte Studien

Abstract (Originalsprache)

Artykuł analizuje ewolucję epistemologii Ockhama w kontekście jego odrzucenia pośrednich form poznawczych (species) i przejścia ku bezpośredniemu modelowi poznania. Autor ukazuje, że krytyka species nie jest wyłącznie konsekwencją nominalistycznej ekonomii ontologicznej, lecz stanowi element projektu, którego celem jest rekonstrukcja problemu intencjonalności. Ockham, kwestionując pojęcie „istnienia intencjonalnego” jako kategorii pośredniej, eliminuje z epistemologii pojęcie species sensibilis oraz intelligibilis i w ich miejsce wprowadza pojęcie habitus – trwałej dyspozycji poznawczej umożliwiającej myślenie o nieobecnych przedmiotach. W pierwszej części artykułu zostają omówione ontologiczne i metodologiczne argumenty Ockhama przeciw species, zwłaszcza sprzeczność między ich materialnym a duchowym statusem oraz zastosowanie zasady ekonomii ontologicznej. W drugiej części przedstawiona jest pozytywna alternatywa w postaci teorii aktu i habitusu, które pozwalają wyjaśnić poznanie bez odwołania do bytów pośrednich. Habitus pełni funkcję pamięci i uogólnienia, utrwalając strukturę aktów poznawczych. W trzeciej części autor rekonstruuje ockhamowską transformację pojęcia intencjonalności – od relacyjnego, tomistycznego modelu skierowania ku przedmiotowi, do nierelacyjnego, immanentnego ujęcia aktu jako nośnika „odniesienia do”. Ostatecznie Ockham konstruuje spójną teorię poznania, w której akt poznawczy sam w sobie jest intencjonalny, a habitus stanowi mechanizm umożliwiający trwałość tej relacji bez pośrednictwa reprezentacji. Artykuł wskazuje na znaczenie tej koncepcji jako prekursorski etap nowożytnych teorii świadomości i reprezentacji poznawczej.

Zitieren

APA

Płotka, M. (2026). Wilhelm Ockham przeciw species, czyli o genezie nierelacyjnej teorii intencjonalności. Roczniki Filozoficzne, 74(2), 79-101. https://doi.org/10.18290/rf26742.4

Vancouver

Płotka M. Wilhelm Ockham przeciw species, czyli o genezie nierelacyjnej teorii intencjonalności. Roczniki Filozoficzne. 2026;74(2):79-101. doi:10.18290/rf26742.4

BibTeX
@article{Potka2026,
  author = {Płotka, Magdalena},
  title = {Wilhelm Ockham przeciw species, czyli o genezie nierelacyjnej teorii intencjonalności},
  journal = {Roczniki Filozoficzne},
  year = {2026},
  volume = {74},
  number = {2},
  pages = {79--101},
  doi = {10.18290/rf26742.4}
}
Kostenlos starten →