SAFEVÎ DEVLETİ’NİN İNGİLİZLERLE MÜNASEBETİ (1694-1722): YIKILIŞ DÖNEMİ
EKEV Akademi Dergisi · 17.06.2026 · 106 · 451-472
DOI: 10.17753/sosekev.1868309 ↗Kurz gefasst
Fachartikel in der Zeitschrift EKEV Akademi Dergisi, online erschienen am 17.06.2026. Verfasst von Adem Erzengin und 1 weiteren Autor:innen. Die Arbeit nennt 53 Literaturangaben.
Abstract (Originalsprache)
Siyasî gücünü Kızılbaş Türkmen boylarının askerî ve idarî desteğinden alan ve Kızılbaş’lığı devletin birleştirici ideolojisi olarak benimseyen Safevî Devleti, XVI. yüzyılın başlarında Azerbaycan ve İran sahasında bir Türk devleti olarak tarih sahnesine çıkmıştır. Safevîler, ortak tehdit olarak gördükleri Osmanlı İmparatorluğu’na karşı denge oluşturmak amacıyla Avrupa’daki Hristiyan devletlerle diplomatik ve ticari ilişkiler geliştirmiştir. İlk dönemlerde sınırlı kalan bu temaslar, özellikle Şah I. Abbas’ın (1587-1629) saltanatı sırasında belirgin biçimde artmıştır. Şah Abbas, Osmanlıların ticaret yolları üzerindeki üstünlüğünü zayıflatmak için Basra Körfezi’nde Bender Abbas Limanı’nı inşa ettirmiş, Yahudi ve Ermeni tüccarları destekleyerek ticareti canlandırmış ve İngiltere başta olmak üzere bazı Avrupa devletleriyle ticari anlaşmalar yapmıştır. Bu uygulamalar, Safevî ekonomisinin güçlenmesini sağlamış ve devleti uluslararası ticaret sisteminde etkin bir konuma taşımıştır. Ancak Şah Abbas’ın ölümünün ardından Safevî Devleti’nde gerileme süreci başlamıştır. XVII. yüzyılın sonlarına doğru, özellikle Şah Süleyman (1666-1694) döneminde devlet; idarî zafiyetler, ekonomik sıkıntılar ve dış tehditlerle yüzleşmiştir. Hollandalıların Kişm Adası’nı işgal etmeleri ve Bender Abbas’a yönelik saldırıları karşısında Şah Süleyman, ticari çıkarları korumaya yönelik daha temkinli ve savunmacı bir dış politika izlemek zorunda kalmıştır. Şah Hüseyin’in (1694-1722) hükümdarlığı ise Safevî Devleti’nin çözülme sürecinin hız kazandığı bir dönem olarak öne çıkmıştır. Bu çalışma, Safevî Devleti’nin 9. Şahı Şah Hüseyin dönemini esas alarak İngilizlerle olan münasebetlerini, tarafların karşılıklı diplomatik ve siyasî stratejileri çerçevesinde incelemektedir. Ayrıca Basra Körfezi’nde Umman Araplarının gerçekleştirdiği saldırılar ve Safevîlerin bu tehdide karşı ittifak kurma amacıyla yürüttükleri ancak başarısızlıkla sonuçlanan diplomatik girişimler de ele alınmaktadır. Bunun yanı sıra söz konusu ilişkilerin, Safevî Devleti’nin inkıraz sürecine olan etkisi de değerlendirilmektedir. Çalışmada, Safevîlerin içsel zayıflıklarının dış müdahalelere zemin hazırladığı ve bu durumun bölgedeki güç dengelerini kalıcı biçimde etkileyen bir olguya dönüştüğü ortaya konulmaktadır.
Zitieren
APA
Erzengin, A., & Bilgili, A. S. (2026). SAFEVÎ DEVLETİ’NİN İNGİLİZLERLE MÜNASEBETİ (1694-1722): YIKILIŞ DÖNEMİ. EKEV Akademi Dergisi, 106, 451-472. https://doi.org/10.17753/sosekev.1868309
Vancouver
Erzengin A, Bilgili AS. SAFEVÎ DEVLETİ’NİN İNGİLİZLERLE MÜNASEBETİ (1694-1722): YIKILIŞ DÖNEMİ. EKEV Akademi Dergisi. 2026;106:451-472. doi:10.17753/sosekev.1868309
BibTeX
@article{Erzengin2026,
author = {Erzengin, Adem and Bilgili, Ali Sinan},
title = {SAFEVÎ DEVLETİ’NİN İNGİLİZLERLE MÜNASEBETİ (1694-1722): YIKILIŞ DÖNEMİ},
journal = {EKEV Akademi Dergisi},
year = {2026},
volume = {106},
pages = {451--472},
doi = {10.17753/sosekev.1868309}
}
EUVIMED