CIA BELGELERİNDE YAPAY ZEKÂ VE ERKEN OTOMASYON: 1950’LERDEN ÜRETKEN DÖNEME KURUMSAL HAFIZA VE DÖNÜM NOKTALARI
EKEV Akademi Dergisi · 17.06.2026 · 106 · 257-272
DOI: 10.17753/sosekev.1775385 ↗Kurz gefasst
Fachartikel in der Zeitschrift EKEV Akademi Dergisi, online erschienen am 17.06.2026. Verfasst von Alp Cenk Arslan. Die Arbeit nennt 47 Literaturangaben.
Abstract (Originalsprache)
Bu çalışma, yapay zekâ (YZ) ve otomasyonun istihbarat alanındaki tarihsel gelişimini 1950’lerden günümüze kadar CIA belgeleri ve ABD Bilgi Edinme Özgürlüğü Yasası (FOIA) arşivlerine dayanarak incelemeyi amaçlamaktadır. Araştırma, tarihsel-analitik bir desen benimsemekte ve “teknolojik sıçrama noktaları” kavramı çerçevesinde altı ana dönemi tanımlamaktadır. Bu dönemler (1) erken otomasyon (1950–1969), (2) bilgisayarlaşma ve ilk YZ söylemleri (1970’ler), (3) uzman sistemler ve kurumsal YZ planlaması (1980’ler), (4) büyük veri ve otomasyon entegrasyonu (1990–2000’ler), (5) makine öğrenmesi ve deneysel projeler (2010’lar) ve (6) üretken yapay zekâ çağı (2020’ler) olarak öne çıkmaktadır. Veriler ağırlıklı olarak CIA FOIA belgeleri, iç raporlar ve eğitim materyallerinden elde edilmiş, ayrıca istihbarat tarihi ve YZ politikaları üzerine ikincil literatürle desteklenmiştir. Bulgular, “YZ” kavramı literatüre girmeden önce bile otomasyonun istihbarat iş akışlarına dâhil olduğunu göstermektedir. NSA–CIA kriptoanaliz projeleri, Georgetown–IBM makine çevirisi deneyi ve CIA’in INTELLOFAX sistemi bu erken örneklerdendir. 1980’lerde sistematik YZ eğitim programları ve kurumsal planlama öne çıkarken, 2000’lerde büyük veri madenciliği ve Açık Kaynak İstihbaratı (OSINT) entegrasyonu dikkat çekmiştir. 2010’larda Project Sable Spear gibi deneysel YZ uygulamaları, 2020’lerde ise üretken YZ’nin yükselişi CIA’in odak alanını şekillendirmiştir. Kurumun açık kaynaklarda yayımladığı güncel yayınları olan “Analiz için Yapay Zekâ: Önümüzdeki Yol”, “İstihbarat Analizi, Sentez ve Otomasyon” ve” Yapay Zekânın Vaatleri ve Tehlikeleri”, üretken YZ’nin sunduğu fırsatları, sınırlarını ve etik sorunlarını tartışmaktadır. Çalışma, hız, kapasite, güvenilirlik ve politik bağımsızlık gibi kurumsal önceliklerin CIA’in YZ adaptasyonunda sürekli tekrarlandığını, ancak günümüzde şeffaflık protokolleri ve hibrit insan–makine iş akışlarının merkezi bir öncelik hâline geldiğini ortaya koymaktadır.
Zitieren
APA
Arslan, A. C. (2026). CIA BELGELERİNDE YAPAY ZEKÂ VE ERKEN OTOMASYON: 1950’LERDEN ÜRETKEN DÖNEME KURUMSAL HAFIZA VE DÖNÜM NOKTALARI. EKEV Akademi Dergisi, 106, 257-272. https://doi.org/10.17753/sosekev.1775385
Vancouver
Arslan AC. CIA BELGELERİNDE YAPAY ZEKÂ VE ERKEN OTOMASYON: 1950’LERDEN ÜRETKEN DÖNEME KURUMSAL HAFIZA VE DÖNÜM NOKTALARI. EKEV Akademi Dergisi. 2026;106:257-272. doi:10.17753/sosekev.1775385
BibTeX
@article{Arslan2026,
author = {Arslan, Alp Cenk},
title = {CIA BELGELERİNDE YAPAY ZEKÂ VE ERKEN OTOMASYON: 1950’LERDEN ÜRETKEN DÖNEME KURUMSAL HAFIZA VE DÖNÜM NOKTALARI},
journal = {EKEV Akademi Dergisi},
year = {2026},
volume = {106},
pages = {257--272},
doi = {10.17753/sosekev.1775385}
}
EUVIMED