Münif Paşa’da maarif ve bilginin dolaşımı: Faydalı bilginin seçimi, tedrîsi ve kamusal yayılımı
Turkish History Education Journal · 24.07.2026 · (1) · 197-216
DOI: 10.17497/tuhed.1920971 ↗Kurz gefasst
Fachartikel in der Zeitschrift Turkish History Education Journal, online erschienen am 24.07.2026. Verfasst von Nihal Özdemir. Die Arbeit nennt 24 Literaturangaben. Gefördert von: Bu araştırmayı desteklemek için hiçbir dış fon kullanılmamıştır..
Abstract (Originalsprache)
Bu makale, Münif Paşa’nın maarif düşüncesini Osmanlı modernleşmesi bağlamında yalnızca mektep teşkilâtı, çocuk terbiyesi yahut öğretim usullerine dair sınırlı bir reform söylemi olarak değil bilginin seçimi, tertibi, tedrîse elverişli hâle getirilmesi, uygun vasıtalarla dolaşıma sokulması ve kamusal faydaya tahvil edilmesi etrafında örülen bütünlüklü bir tasavvur olarak incelemektedir. Çalışmanın temel iddiası, Münif Paşa’nın maarifi dar anlamda kurumsal eğitim sahasıyla sınırlamadığı aksine hangi bilginin faydalı sayılacağı, bu bilginin hangi usulle öğretileceği, ne şekilde sadeleştirilip anlaşılır kılınacağı ve hangi toplumsal mecralar üzerinden yayılacağı sorularını aynı düşünsel çerçeve içinde ele aldığıdır. Bu doğrultuda makalede başta Ehemmiyet-i Terbiye-i Sıbyân, Medhal-i İlm-i Hukuk ve Mecmûa-i Fünûn Mukaddimesi olmak üzere Münif Paşa’nın bilgi, eğitim, neşriyat ve terakki arasında kurduğu ilişkiyi görünür kılan metinler esas alınmıştır. İnceleme, Münif Paşa’nın faydalı bilgi, tedrîcilik, sehl-i ibare, tercüme, telif, kamusal ders, kütüphane, kıraathane ve neşriyat gibi unsurları birbirinden bağımsız başlıklar olarak değil bilginin toplumsallaştırılmasına yönelen müşterek bir maarif programının bileşenleri olarak kavradığını ortaya koymaktadır. Bu bakımdan çalışma, Münif Paşa’yı yalnızca eğitimci, maarif bürokratı ya da çok yönlü Osmanlı aydını sıfatlarıyla sınırlamayıp bilginin toplumsal işlevi, dolaşım rejimi ve kamusal meşruiyeti üzerine sistemli biçimde düşünen bir mütefekkir olarak yeniden konumlandırmayı önermektedir. Böylece makale, Osmanlı eğitim tarihi literatüründe Münif Paşa’nın düşüncesini bilginin kamusallaşması ekseninde yeniden değerlendiren kavramsal bir okuma geliştirmektedir.
Förderung
- Bu araştırmayı desteklemek için hiçbir dış fon kullanılmamıştır.
Zitieren
APA
Özdemir, N. (2026). Münif Paşa’da maarif ve bilginin dolaşımı: Faydalı bilginin seçimi, tedrîsi ve kamusal yayılımı. Turkish History Education Journal, 197-216. https://doi.org/10.17497/tuhed.1920971
Vancouver
Özdemir N. Münif Paşa’da maarif ve bilginin dolaşımı: Faydalı bilginin seçimi, tedrîsi ve kamusal yayılımı. Turkish History Education Journal. 2026:197-216. doi:10.17497/tuhed.1920971
BibTeX
@article{zdemir2026,
author = {Özdemir, Nihal},
title = {Münif Paşa’da maarif ve bilginin dolaşımı: Faydalı bilginin seçimi, tedrîsi ve kamusal yayılımı},
journal = {Turkish History Education Journal},
year = {2026},
number = {1},
pages = {197--216},
doi = {10.17497/tuhed.1920971}
}
EUVIMED