Klasik Dönem Osmanlı Kâşî (Çini) Sanatında Nâdir Çiçek Motifleri ve Sembolik Anlamları Üzerine Bir İnceleme
Ondokuz Mayıs Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi · 30.06.2026 · (60) · 605-636
DOI: 10.17120/omuifd.1865645 ↗Kurz gefasst
Fachartikel in der Zeitschrift Ondokuz Mayıs Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, online erschienen am 30.06.2026. Verfasst von Elif Feyza Kaygusuz. Die Arbeit nennt 46 Literaturangaben.
Abstract (Originalsprache)
Osmanlı kâşî sanatında çiçek bezemeleri, araştırmalarda çoğu kez lâle, gül, karanfil ve sümbül gibi yaygın örnekler etrafında ele alınmıştır. Bu odaklanma, mîmâri kâşîlerde daha sınırlı görülen çiçek tasvirlerinin dağılımını, kompozisyon içindeki işlevini ve anlam boyutlarını görünür kılmayı güçleştirmektedir. Bu çalışmanın amacı, yaygın motif dağarcığının dışında kalan çiçek tasvirlerini yapı ölçeğinde tespit etmek ve bunları yer aldıkları mekân, kompozisyon düzeni ve kültürel çağrışımlar çerçevesinde değerlendirmektir. Literatürde söz konusu nadir çiçek motiflerine kısa bahislerle değinilmiş, yapı-mekân bağlamında izlenebilir örnekleri ile sembolik katmanları birlikte ele alınmamıştır. Araştırma nitel yöntemle yürütülmüş, evânî kapsam dışında bırakılarak yalnızca mîmâri yapılardaki kâşî bezemeleri incelenmiştir. İstanbul’daki Rüstem Paşa Câmii (1561) ile Hekimoğlu Ali Paşa Câmii (1735) arasında seçilmiş bir yapı grubu üzerinden motiflerin biçimsel özellikleri, kompozisyondaki konumları ve tekrar örüntüleri görsel-betimleyici analizle belirlenmiş, bulgular dîvân şiiri ve tasavvufî metinlerdeki çiçek imgelemiyle karşılaştırmalı olarak yorumlanmıştır. İnceleme, menekşe, süsen, zerrin/nergis, buhûr-u Meryem, gibi çiçeklerin çoğu zaman tamamlayıcı ölçekte kullanıldığını göstermektedir. Bununla birlikte bu tercihlerin rastlantısal olmadığı; söz konusu tasvirlerin özellikle câmi, türbe, harem gibi alanlarda belirli estetik ve temsîli yönelimler doğrultusunda konumlandırıldığı anlaşılmaktadır. Böylece çalışma, Osmanlı kâşî sanatındaki çiçek nakışlarının biçimsel sınırlarının ötesinde, kültürel ve sembolik boyutlarıyla yeniden okunmasına katkı sağlamaktadır. Ayrıca bazı tasvirlerin dönemsel yoğunlaşmaları ve atölye üretimleriyle ilişkileri izlenebilmiş, aynı çiçeğin farklı kompozisyon şemalarında nasıl dönüştürüldüğü gösterilmiştir. Bu bulgular, nâdiren görülen bu çiçek motiflerinin yalnızca çeşitlilik göstergesi değil, mekânın anlamını pekiştiren, izleyicinin algısını yönlendiren ve bezeme diline ayrıntı katan öğeler olarak dikkatle ele alınması gerektiğine işaret etmektedir.
Zitieren
APA
Kaygusuz, E. F. (2026). Klasik Dönem Osmanlı Kâşî (Çini) Sanatında Nâdir Çiçek Motifleri ve Sembolik Anlamları Üzerine Bir İnceleme. Ondokuz Mayıs Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 605-636. https://doi.org/10.17120/omuifd.1865645
Vancouver
Kaygusuz EF. Klasik Dönem Osmanlı Kâşî (Çini) Sanatında Nâdir Çiçek Motifleri ve Sembolik Anlamları Üzerine Bir İnceleme. Ondokuz Mayıs Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi. 2026:605-636. doi:10.17120/omuifd.1865645
BibTeX
@article{Kaygusuz2026,
author = {Kaygusuz, Elif Feyza},
title = {Klasik Dönem Osmanlı Kâşî (Çini) Sanatında Nâdir Çiçek Motifleri ve Sembolik Anlamları Üzerine Bir İnceleme},
journal = {Ondokuz Mayıs Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi},
year = {2026},
number = {60},
pages = {605--636},
doi = {10.17120/omuifd.1865645}
}
EUVIMED