EUVIMEDEUVIMED entdecken
Crossref

Fıkıhtan Kanuna: Mecelle’nin Hukuki Sürekliliğine İlişkin Bir İnceleme

Mustafa Yılmaz

Ondokuz Mayıs Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi · 30.06.2026 · (60) · 249-266

DOI: 10.17120/omuifd.1765520 ↗

Kurz gefasst

Fachartikel in der Zeitschrift Ondokuz Mayıs Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, online erschienen am 30.06.2026. Verfasst von Mustafa Yılmaz. Die Arbeit nennt 39 Literaturangaben.

AbstractBibliografische AngabenZitierenVerwandte Studien

Abstract (Originalsprache)

Osmanlı Devleti, Tanzimat ile birlikte modern devlet yapısına uygun sistemlerin geliştirildiği ve hukuki alanın yeniden inşa edildiği bir döneme girmiştir. Önceleri ceza ve arazi hukuku gibi örfî normların hâkim olduğu alanlarda başlayan kanunlaştırma süreci, zamanla şer‘î hukukun düzenlediği özel hukuk sahasına yönelmiştir. Bu sürecin en dikkat çekici örneklerinden biri, 1868-1876 yılları arasında hazırlanan borçlar, eşya ve yargılama hukukuna dair hükümler içeren Mecelle-i Ahkâm-ı Adliyye’dir. Mecelle’nin hukuki sürekliliği tartışması, bu noktada önem kazanmaktadır. Çünkü fıkıh geleneğinin bir devamı olarak görülmesi, Mecelle’nin şer‘î niteliğini korumuş olabileceğini; gelenekten kopuş olarak yorumlanması ise seküler bir hukuk metni vasfı kazanmış olabileceğini ima eder. Dolayısıyla, Mecelle’nin fıkıh geleneğiyle kurduğu ilişkinin mahiyeti belirlenerek onun bir süreklilik mi yoksa kopuş mu temsil ettiği ortaya konulmalıdır. Bu amaçla çalışmada, Osmanlı’da hukuk üretim süreçleri dönemsel olarak incelenmiş; ardından mudârebe akdinde tazmin yükümlülüğü örneği üzerinden Mecelle’nin fıkıh geleneğiyle ilişkisi somut biçimde değerlendirilmiştir.Araştırma bulguları, hukukun üretim ve uygulanışındaki otorite değişiminin, fıkıhtan kanuna geçişte temel bir kırılma noktası oluşturduğunu ortaya koymaktadır. Çünkü devletin özel hukuk alanında kanun yapmaya başlaması, fıkhın mezhebî karakterini zayıflatmış, telfik uygulamasına ise zemin hazırlamıştır. Öte yandan, Mudâribin tazmin yükümlülüğü örneği üzerinden yapılan inceleme, hukuki yapının büyük ölçüde korunduğunu; ancak belirgin formel ve içeriksel değişimlerin yaşandığını göstermektedir. İçerik bakımından Mecelle’nin, kölelik ve irtidat gibi bazı konuları metin dışına çıkardığı, örf ve yerel uygulamalara yapılan atıfları ortadan kaldırdığı, mezhep içi ihtilaflar yerine ise fetvada tercih edilen görüşleri kanunlaştırdığı tespit edilmiştir. Kanun tekniği bakımından ise meseleci yöntemi sürdürmesi ve bölüm başlarında tanımlara yer vermesi yönüyle klasik geleneğe bağlılığını korurken; sistematik ve maddelendirilmiş yapısıyla modern hukuk anlayışına geçişin kurumsal zeminini inşa etmiştir. Bu yönüyle Mecelle hem geleneksel fıkıh mirası hem de modern devletin hukuk inşası sürecinin kesişim noktasında yer alan, tarihsel ve hukuki açıdan özgün bir tecrübe olarak değerlendirilmektedir.

Zitieren

APA

Yılmaz, M. (2026). Fıkıhtan Kanuna: Mecelle’nin Hukuki Sürekliliğine İlişkin Bir İnceleme. Ondokuz Mayıs Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 249-266. https://doi.org/10.17120/omuifd.1765520

Vancouver

Yılmaz M. Fıkıhtan Kanuna: Mecelle’nin Hukuki Sürekliliğine İlişkin Bir İnceleme. Ondokuz Mayıs Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi. 2026:249-266. doi:10.17120/omuifd.1765520

BibTeX
@article{Ylmaz2026,
  author = {Yılmaz, Mustafa},
  title = {Fıkıhtan Kanuna: Mecelle’nin Hukuki Sürekliliğine İlişkin Bir İnceleme},
  journal = {Ondokuz Mayıs Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi},
  year = {2026},
  number = {60},
  pages = {249--266},
  doi = {10.17120/omuifd.1765520}
}
Kostenlos starten →