W. Stanley Jevons’ın Önermeler Mantığı: Klasik Mantıktan Formel Mantığa Eleştirel Bir İnceleme
Ondokuz Mayıs Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi · 30.06.2026 · (60) · 115-158
DOI: 10.17120/omuifd.1744066 ↗Kurz gefasst
Fachartikel in der Zeitschrift Ondokuz Mayıs Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, online erschienen am 30.06.2026. Verfasst von Remziye Selçuk. Die Arbeit nennt 20 Literaturangaben.
Abstract (Originalsprache)
19. yüzyılı mantık ilmi açısından önemli kılan, sembolik mantık çalışmalarının hız kazanması, kıyas eleştirilerinin yoğunlaşması, kıyasa alternatif yöntemlerin geliştirilmesi ve mantık makinelerinin hem tasarlanıp hem de uygulamaya konulmaya başlanmasıdır. Bu bağlamda W. S. Jevons mantığın sembolleştirilme sürecinde oldukça önemli çalışmaları ile dikkat çekmiştir. Mantıkla alakalı en önemli çalışmaları arasında “benzerlerinin birbiri yerine kullanılması” görüşü ile “mantıksal alfabe”, “mantıksal abaküs” ve “mantık makinesi” çalışmaları bulunmaktadır. Bu makale, Jevons’ın mantığına dair Türkçe mantık literatüründe neredeyse hiçbir çalışma bulunmaması nedeniyle kaleme alınmıştır ve tarafımızca yürütülen birkaç çalışmadan birini oluşturmaktadır. Bu makale, 19. yüzyıl mantığı bağlamında Jevons’ın mantığını, bu çerçevede de özellikle önermeler konusunu ele almakla sınırlıdır. Yöntem olarak literatür tarama, eleştirel okuma ve yorumlama, analiz, sentez, karşılaştırma ve raporlama yöntemleri kullanılmıştır. Veri analizi ve sentezi için de Jevons’ın mantıkla alakalı eserleri incelenmiş ve elde edilen bulgular değerlendirilmiştir. Elde edilen belli başlı bulgulara bakıldığında, Jevons’a göre mantıkta ele alınmayan çok sayıda önerme durumları olduğu görülmüştür. Çok sayıda olasılık, önermelerin çıkarım sürecinde daha geniş bir rol üstlenmesini sağlamaktadır. Önermelere bazı kavramlar eklenerek yeni ancak ilk önermeye eşdeğer önermeler elde edilebilmektedir. Jevons, dolaysız çıkarımları öğrenmenin önermeleri anlamak ve doğruluklarını denetlemek için güçlü bir egzersiz olduğunu vurgulamaktadır. Jevons, herhangi bir önerme veya önerme grubunun başka bir önerme veya önerme grubuna göre eşdeğer, çıkarımsal, tutarlı ve çelişkili şeklinde sınıflandırılabileceğini belirtmektedir. O mantıkçıların modaliteyi, bir yargının yapıldığı ve ileri sürüldüğü kesinlik veya olasılık derecesinden oluşan bir şey olarak ele almalarını eleştirmektedir. Jevons’a göre önermelerin eşdeğerlikleri incelendiğinde De Morgan”ın ifadelerinin bir önemi kalmamaktadır.
Zitieren
APA
Selçuk, R. (2026). W. Stanley Jevons’ın Önermeler Mantığı: Klasik Mantıktan Formel Mantığa Eleştirel Bir İnceleme. Ondokuz Mayıs Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 115-158. https://doi.org/10.17120/omuifd.1744066
Vancouver
Selçuk R. W. Stanley Jevons’ın Önermeler Mantığı: Klasik Mantıktan Formel Mantığa Eleştirel Bir İnceleme. Ondokuz Mayıs Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi. 2026:115-158. doi:10.17120/omuifd.1744066
BibTeX
@article{Seluk2026,
author = {Selçuk, Remziye},
title = {W. Stanley Jevons’ın Önermeler Mantığı: Klasik Mantıktan Formel Mantığa Eleştirel Bir İnceleme},
journal = {Ondokuz Mayıs Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi},
year = {2026},
number = {60},
pages = {115--158},
doi = {10.17120/omuifd.1744066}
}
EUVIMED