EUVIMEDEUVIMED entdecken
Crossref

Anadolu Türk Mimari Süslemesinde Kabara: 13. Yüzyıl

Esra Özdil, Nermin Şaman Doğan

Dini Araştırmalar · 30.06.2026 · (71) · 495-524

DOI: 10.15745/da.1880608 ↗

Kurz gefasst

Fachartikel in der Zeitschrift Dini Araştırmalar, online erschienen am 30.06.2026. Verfasst von Esra Özdil und 1 weiteren Autor:innen. Die Arbeit nennt 45 Literaturangaben.

AbstractBibliografische AngabenZitierenVerwandte Studien

Abstract (Originalsprache)

Orta Çağ Anadolu Türk Mimari süslemesini konu alan çalışmalar incelendiğinde bezeme öğeleriyle ilgili çalışmaların sınırlı olduğu görülmektedir. Bu makalenin konusu, mimari süslemesinin önemli bir öğesi olan Kabaralardır. 13. yüzyıl Anadolu’sunda Selçuklu Devleti ile eş zamanlı beylikler döneminde gelişen mimari süslemede, çoğunlukla yapıların taç kapılarında görülen en dikkat çekici süsleme öğelerinden biri de kabaralardır. Kabaralar, taç kapılarda özellikle kemer ve kavsara köşeliği gibi geniş yüzeylerin merkezini vurgulamaktadır. Ayrıca kabaranın mihrap ve minber gibi mimari öğelerde kullanımı da yaygındır. Kabaralar, yüksek, dışa taşkın, dışbükey kurgulu düzenlemeleri ile bulunduğu yüzeyde devinim ve derinlik oluşturarak, bu alanı da vurgulamaktadır. Bununla birlikte, yüzeyinin kabartma ve ajur/delik işi tekniği ile geometrik, bitkisel motiflerle süslenmiş olması, derinliğini arttırarak bulundukları yüzeye odaklanmamızı sağlamaktadır. Kabaralar, farklı malzemelerle (taş, ahşap, alçı, çini vb.) yarattıkları etkilerle değişik bir görünüm sergilerler. İncelenen örneklerde kabaralar küre kesitlidir ve Yarım küre, yarım küreden büyük, yarım küreden küçük olarak gruplanmaktadır. Çalışmamız özelinde yarım küre kesitli kabaraların en yaygın grubu oluşturduğu izlenmektedir. Bu kabaraların kürenin ikiye ayrılmış parçaları olduğu düşünüldüğünde (küre yarısı) her bir parçanın ideal örnekler olduğunu söyleyebiliriz. Üstelik kabaralar gerek biçimleri gerekse üzerindeki yıldız sistemlerinden oluşan geometrik bezemeleriyle görsel olarak gökyüzü ile bağlantı kurmamızı sağlamaktadır.Yapıların mimari süslemelerinde kabaraların yoğun ve farklı kullanımları, Anadolu Selçuklu ve Beylikler dönemlerinin beğenisini ve tercihlerini ortaya koymaktadır. Aynı zamanda dönemin matematik, geometri, kozmoloji, astroloji, felsefi alanlarda bilgi birikimini de göstermektedir. Anadolu’da 13. Yüzyıl Selçuklu ve eş zamanlı Beylikler dönemi yapıları dışında 14- 15.Yüzyıl Beylikler dönemi mimari süslemelerinde de kabaralar kullanılmıştır. İlhanlı, Karamanoğulları, Eretnaoğulları, Saruhanoğulları ve Erken Osmanlı Beyliği yapılarında da kullanımı devam emektedir. Bu araştırmada, Anadolu Selçuklu ve eş zamanlı Beylikler dönemi yapılarında kullanılan kabaralara yönelik nitel araştırma yöntemlerinden biri olan literatür incelemesi ve görsel analiz tekniği kullanılmıştır. Bu bağlamda kabaraların yer aldığı yapılar yerinde incelenmiştir. İncelenen yapılar; Niğde Alaeddin Camii (620/1223), Burdur Susuz Hanı (1237-1246), Konya Karatay Medresesi (649/1251), Sivas Buruciye Medresesi (670/1271), Sivas Çifte Minareli Medrese (670/1271), Sivas Gök Medrese (670/1271), Çay Taş/ Yusuf Bin Yakup Medresesi (677/1278-1279), Konya Sahip Ata Türbesi (682/1283), Erzurum Hatuniye/Çifte Minareli Medrese (1285-1291) ve Beyşehir Eşrefoğlu Camii’dir (1297-1299). Bu çalışmada kabara kullanımı, bulunduğu mimari ögelere göre tanıtılmıştır. Kronolojik sıra ile örnekler yeri, kurgusu, tekniği, malzemesi, bezemeleri ve sembolik anlatımları bakımından incelenmiştir.

Zitieren

APA

Özdil, E., & Doğan, N. Ş. (2026). Anadolu Türk Mimari Süslemesinde Kabara: 13. Yüzyıl. Dini Araştırmalar, 495-524. https://doi.org/10.15745/da.1880608

Vancouver

Özdil E, Doğan NŞ. Anadolu Türk Mimari Süslemesinde Kabara: 13. Yüzyıl. Dini Araştırmalar. 2026:495-524. doi:10.15745/da.1880608

BibTeX
@article{zdil2026,
  author = {Özdil, Esra and Doğan, Nermin Şaman},
  title = {Anadolu Türk Mimari Süslemesinde Kabara: 13. Yüzyıl},
  journal = {Dini Araştırmalar},
  year = {2026},
  number = {71},
  pages = {495--524},
  doi = {10.15745/da.1880608}
}
Kostenlos starten →