İPE DİZİLEN KÜLTÜR: OSMANLI’DA TESPİHİN FOLKLOR İLE TİCARİ FAALİYETLERDEKİ YERİ ÜZERİNE TESPİTLER
Motif Akademi Halk Bilimi Dergisi · 21.06.2026 · 19 (54) · 691-705
DOI: 10.12981/mahder.1899990 ↗Kurz gefasst
Fachartikel in der Zeitschrift Motif Akademi Halk Bilimi Dergisi, online erschienen am 21.06.2026. Verfasst von Eralp Yaşar Azap und 1 weiteren Autor:innen. Die Arbeit nennt 22 Literaturangaben.
Abstract (Originalsprache)
Bu çalışma, tespihin Osmanlı kültürü içerisindeki yerini, inanç temelli bir nesne olmasının yanında, bir aksesuar, hediyeleşme aracı ve ticari bir meta olarak pratik karşılıklarını im-paratorluğun son dönemine odaklanarak incelemektedir. Türklerin İslamiyet'i kabulünden itibaren zikir nişanesi sayılan tespih, zaman içerisinde estetik zevki yansıtan ve toplumsal alanda sembolik bir mana yüklenen maddi kültür bileşeni olmuştur. Kadın erkek fark et-meksizin günlük yaşamda sıklıkla kullanılan bir aksesuar olarak öne çıkmıştır. Halk arasın-da ibadet dışında el oyalayıcı, kıyafet tamamlayıcı, manevi bir memnuniyet ve hoşnutluk aracı olarak değerlendirildiği gibi, devlet ricali ve muteber kişiler açısından itibar ve statü göstergesi olarak algılanmıştır. Devlet adamları ve aydınlar arasında koleksiyon merakına da konu olan tespih, terekelerde bulunan kıymetli eşyalar arasında yer almış, sultanların vefatından sonra Harem-i Hümayunun özel bölümlerinde özenle muhafaza edilmiştir. Ye-şim, inci, mercan, kehribar, yakut ve elmas gibi değerli taşlarla bezenerek sanatsal bir boyu-ta taşınmıştır. En güzide örnekleri İstanbul'da yapılmış ve tespihçilik Osmanlı sınırları içerisinde altın çağını on dokuzuncu yüzyılda yaşamıştır. II. Mahmud döneminde büyük ilgi gören bu sanat, ticari bir loncaya bağlı olarak örgütlenmesi hasebiyle meşhur ustalar yetişti-rilmesine vesile olmuş, devlet idarecilerinin denetimi ve yardımlarıyla uzun süre ayakta kalmayı başarabilmiştir. Yüzyıllar içerisinde toplumsal ve ticari yaşamın vazgeçilmez bir unsuru haline gelmiş ve günümüze kadar varlığını korumuştur. Bu çerçevede makale Os-manlı Arşivi belgeleri ve konuyla ilgili literatürden istifade ederek tespihi bir kültür ürünü olarak irdelemeyi amaçlamaktadır. Temelde ibadet amacıyla kullanılan bir unsurdan folklo-rik bir nesneye dönüşmesinin tarihsel seyrinin izah edildiği makalede tespihin gündelik yaşam pratiklerinde edindiği mevki ve gelişiminde en büyük role sahip kesimler tespit edilmeye çalışılmıştır.
Zitieren
APA
Azap, E. Y., & Çakmak, H. A. (2026). İPE DİZİLEN KÜLTÜR: OSMANLI’DA TESPİHİN FOLKLOR İLE TİCARİ FAALİYETLERDEKİ YERİ ÜZERİNE TESPİTLER. Motif Akademi Halk Bilimi Dergisi, 19(54), 691-705. https://doi.org/10.12981/mahder.1899990
Vancouver
Azap EY, Çakmak HA. İPE DİZİLEN KÜLTÜR: OSMANLI’DA TESPİHİN FOLKLOR İLE TİCARİ FAALİYETLERDEKİ YERİ ÜZERİNE TESPİTLER. Motif Akademi Halk Bilimi Dergisi. 2026;19(54):691-705. doi:10.12981/mahder.1899990
BibTeX
@article{Azap2026,
author = {Azap, Eralp Yaşar and Çakmak, Hasan Ali},
title = {İPE DİZİLEN KÜLTÜR: OSMANLI’DA TESPİHİN FOLKLOR İLE TİCARİ FAALİYETLERDEKİ YERİ ÜZERİNE TESPİTLER},
journal = {Motif Akademi Halk Bilimi Dergisi},
year = {2026},
volume = {19},
number = {54},
pages = {691--705},
doi = {10.12981/mahder.1899990}
}
EUVIMED