The Expression Negü Tir Eşit(gil) in the Context of Deontic Modality
Turkish Studies - Language and Literature · 2026 · 21 (Volume 21 Issue Ö1) · 1337-1384
DOI: 10.7827/turkishstudies.94495 ↗Kurz gefasst
Fachartikel in der Zeitschrift Turkish Studies - Language and Literature, 2026. Verfasst von Beste GÜLEN.
Abstract (Originalsprache)
Kiplik bir önermedeki konuşucunun ruh durumu, davranış ve tutumuyla ilgilenen semantik bir alandır. Mantık ve felsefe temelli bir kavram olan kiplik, konuşucunun anlam dünyasını irdelemeye ve yorumlamaya yöneliktir. Cümledeki morfolojik, morfosentaktik, sözlüksel vb. işaretleyicilerle saptanan kiplik yapılarını, derin yüzeyde incelemek ve anlamlandırmak gerekir. Bundan dolayı kiplik, anlam biliminin araştırma konuları arasındadır ve yorumlamaya açık olduğu için sınırları net şekilde çizilemez. Kipliğin alt türü olan yükümlülük kipliği ise bir otoritenin dayattığı emir, gereklilik, zorunluluk, izin, yasak gibi anlam alanlarıyla ilgilidir. Bu kiplik türünde konuşucunun verdiği direktifler doğrultusunda dinleyicinin eyleme geçmesi beklenir. Bu çalışma, Karahanlı Türkçesi döneminin en önemli eserlerinden biri olan Kutadgu Bilig'deki Negü tir eşit(gil) ifadesine odaklanmaktadır. Bu ifade metinde birçok kez tekrarlandığı için kalıplaşmıştır ve devamında sözü devralan otoriteler tarafından kullanılmıştır. Cümlede eşit(gil) emrinden dolayı otoritelerin daha fazla ön plana çıktığı söylenebilir. Öncelikle ifadenin Palmer (2001) modeline göre yükümlülük kipliği kategorisindeki hangi anlam alanına dâhil olduğu saptanacaktır. Ardından ifadenin kiplik değeri ele alınarak otorite kaynaklarına değinilecektir. Bu doğrultuda Negü tir eşit(gil) ifadesinin gramatikal unsurları kiplik bağlamında analiz edilecek, ifadenin hangi tür otorite kaynaklarıyla ilişkilendirildiği tespit edilerek bu otoritelerin sahip olduğu niteliklere dayalı bir sınıflandırma yapılacaktır. Böylelikle hem Negü tir eşit(gil) ifadesindeki otorite kaynaklarının dayandığı kavramlar hem de bu kavramların otoritelere sunduğu güç ve yetkinlikler belirlenmiş olacaktır.
Zitieren
APA
GÜLEN, B. (2026). The Expression Negü Tir Eşit(gil) in the Context of Deontic Modality. Turkish Studies - Language and Literature, 21(Volume 21 Issue Ö1), 1337-1384. https://doi.org/10.7827/turkishstudies.94495
Vancouver
GÜLEN B. The Expression Negü Tir Eşit(gil) in the Context of Deontic Modality. Turkish Studies - Language and Literature. 2026;21(Volume 21 Issue Ö1):1337-1384. doi:10.7827/turkishstudies.94495
BibTeX
@article{GLEN2026,
author = {GÜLEN, Beste},
title = {The Expression Negü Tir Eşit(gil) in the Context of Deontic Modality},
journal = {Turkish Studies - Language and Literature},
year = {2026},
volume = {21},
number = {Volume 21 Issue Ö1},
pages = {1337--1384},
doi = {10.7827/turkishstudies.94495}
}
EUVIMED