Representation of Social Actors and Critical Discourse Analysis in Bilge Karasu's Yağmurlu Kentin Güneşçisi
Turkish Studies - Language and Literature · 2026 · 21 (Volume 21 Issue Ö1) · 837-896
DOI: 10.7827/turkishstudies.89324 ↗Kurz gefasst
Fachartikel in der Zeitschrift Turkish Studies - Language and Literature, 2026. Verfasst von Tuğba DEMİRCAN.
Abstract (Originalsprache)
Öz: Eleştirel söylem çözümlemesi, metinleri toplumsal pratikler ekseninde ele alan, anlamın dilsel yapılar ve bağlamsal koşullar tarafından üretildiğini savunan disiplinler arası bir yaklaşımdır. Dil biliminden sosyolojiye, psikolojiden kültürel çalışmalara, gösterge biliminden dijital medyaya uzanan geniş bir sahada; dilin anlam üretimindeki rolünü inceleyen çok sayıda yöntem ve araç geliştirilmiştir. Bu yöntemlerden biri olan Theo van Leeuwen’in “Sosyal Aktörler Yaklaşımı”, Halliday’in sistemik işlevsel dil bilimi ve Foucault’nun iktidar-bilgi kuramını sentezleyerek sosyal aktörler ağını biçimden çok anlam üretimi odaklı bir derinliğe taşır. Bu araştırma, sosyal aktörler sistem ağının edebî bağlamdaki uygulanabilirliğini sınayarak, toplumsal temsillerin analizinde sistematik bir çözümleme imkânı sunup sunmadığı incelenmektedir. Çalışmada şu temel sorulara yanıt aranmaktadır: “Sosyal aktörler sistem ağı, edebî metinlerdeki temsil biçimlerini açıklamada işlevsel midir? Sosyal aktörlerin edebî dil içindeki temsili van Leeuwen’in sistem ağı kategorileri üzerinden nasıl çözümlenebilir?”Nitel araştırma yönteminin benimsendiği araştırmada, sosyal aktörler sistem ağının kuramsal çerçevesi sunulmuş; ardından bu araçların edebî metinlerdeki işlevselliği uygulamalı olarak gösterilmiştir. Karakter odaklı söylem inşa eden anlatmaya bağlı edebî metinler, araştırmanın evrenini oluşturmaktadır. Bu kapsamda örneklem olarak Bilge Karasu’nun Yağmurlu Kentin Güneşçisi başlıklı eseri seçilmiştir. Söz konusu metin; van Leeuwen’in sosyal aktörler sistem ağında yer alan dışlama, rol dağılımı, asimilasyon, birliktelik ve ayrışma, belirsizleştirme ve farklılaştırma, adlandırma ve kategorize etme, işlevselleştirme ve kimliklendirme, şahsileştirme ve gayrişahsileştirme, aşırı tanımlama başlıkları çerçevesinde kodlanarak çözümlenmiştir. Çözümleme sürecinde sosyal aktör temsilleri, edebî dilin imkânları dâhilinde ele alınmış ve metnin tematik yapısıyla ilişkilendirilendirilerek anlam üretimindeki işlevleri tartışılmıştır. Araştırmadan elde edilen bulgular, van Leeuwen’in yaklaşımının edebî söylemlerin çok katmanlı doğasını çözümlemede işlevsel bir araç olduğunu ortaya koyarken; sosyal aktörler sistem ağının edebî bağlamda daha soyut ve sembolik işlevler üstlendiğini göstermiştir. Anahtar Kelimeler: Türk Dili ve Edebiyatı, Eleştirel Söylem Analizi, Sosyal Aktörler Yaklaşımı, Edebî Metinler, Temsil.
Zitieren
APA
DEMİRCAN, T. (2026). Representation of Social Actors and Critical Discourse Analysis in Bilge Karasu's Yağmurlu Kentin Güneşçisi. Turkish Studies - Language and Literature, 21(Volume 21 Issue Ö1), 837-896. https://doi.org/10.7827/turkishstudies.89324
Vancouver
DEMİRCAN T. Representation of Social Actors and Critical Discourse Analysis in Bilge Karasu's Yağmurlu Kentin Güneşçisi. Turkish Studies - Language and Literature. 2026;21(Volume 21 Issue Ö1):837-896. doi:10.7827/turkishstudies.89324
BibTeX
@article{DEMRCAN2026,
author = {DEMİRCAN, Tuğba},
title = {Representation of Social Actors and Critical Discourse Analysis in Bilge Karasu's Yağmurlu Kentin Güneşçisi},
journal = {Turkish Studies - Language and Literature},
year = {2026},
volume = {21},
number = {Volume 21 Issue Ö1},
pages = {837--896},
doi = {10.7827/turkishstudies.89324}
}
EUVIMED