Osmanlı’da Üretim ve Piyasa Düzeninde Geleneksel Dönemden Yenileşme Dönemine Bir Regülasyon Otoritesi: “Hisbe Teşkilatı”
İktisat Tarihi Dergisi · 30.06.2026 · 1 (2)
DOI: 10.71350/itd.21 ↗Kurz gefasst
Fachartikel in der Zeitschrift İktisat Tarihi Dergisi, online erschienen am 30.06.2026. Verfasst von AHMET AKYOL. Der Volltext ist frei zugänglich (Open Access, CC BY 4.0).
Abstract (Originalsprache)
15. yy. ve 17. yy. arasında dünya çapında siyasi ve ticari hakimiyet kurmuş olan Osmanlı Devleti 18. yy.’ın sonlarından itibaren bir çöküş sürecine girmiştir. Osmanlı Devleti’nin bu gelişmeler içerisinde iktisadi bağlamda tarıma dayalı sistem ve ev tipi küçük üretim atelyeleri vasıtasıyla üretim mekanizması Osmanlı Devleti’nin çöküş sürecine kadar devam etmiştir. Bu bağlamda rekabet edilebilirliği azalmış bir ticari faaliyet alanında içe kapanık bir iktisadi anlayış içerisinde var olma savaşı verilmiştir. Bu gelişmeler ışığında üretim faaliyetlerinin işlevselliğini arttırmak için çeşitli kuruluşlar faaliyet alanı bulmuştur. Bu kuruluşlardan bir tanesi de Hisbe Teşkilatı’dır. Bu çalışmada, İslam hukukunun köklü kurumsal miraslarından biri olan Hisbe Teşkilatı'nın Osmanlı iktisat düşüncesi ve üretim mekanizmasındaki rolü ele alınmıştır. Ahlaki ve hukuki bir denetim mekanizması olan bu teşkilatın, Osmanlı iktisadi sisteminin özellikle kriz yönetimi aşamasında, yerli üreticiyi ve tüketiciyi koruyan esnek bir regülasyon aygıtı olarak yeniden işlevselleştirilmesidir. İnceleme sonucunda; Hisbe Teşkilatı’nın iaşe ilkesi doğrultusunda karaborsacılık, tekelci eğilimler ve asimetrik bilgiyle mücadelede merkezi otoritenin en dinamik müdahale aracı olduğu ve bu teşkilat ile modern belediyecilik anlayışı ve piyasa düzenleme kurullarının kurumsal temellerinin atıldığı ortaya konulmuştur.
Zitieren
APA
AKYOL, A. (2026). Osmanlı’da Üretim ve Piyasa Düzeninde Geleneksel Dönemden Yenileşme Dönemine Bir Regülasyon Otoritesi: “Hisbe Teşkilatı”. İktisat Tarihi Dergisi, 1(2). https://doi.org/10.71350/itd.21
Vancouver
AKYOL A. Osmanlı’da Üretim ve Piyasa Düzeninde Geleneksel Dönemden Yenileşme Dönemine Bir Regülasyon Otoritesi: “Hisbe Teşkilatı”. İktisat Tarihi Dergisi. 2026;1(2). doi:10.71350/itd.21
BibTeX
@article{AKYOL2026,
author = {AKYOL, AHMET},
title = {Osmanlı’da Üretim ve Piyasa Düzeninde Geleneksel Dönemden Yenileşme Dönemine Bir Regülasyon Otoritesi: “Hisbe Teşkilatı”},
journal = {İktisat Tarihi Dergisi},
year = {2026},
volume = {1},
number = {2},
doi = {10.71350/itd.21}
}
EUVIMED