Türk Siyasî Hâkimiyeti Öncesi Bir Şehrin Portresi: Erken İslâm Tarihi Kaynaklarında Amasya (VII-XIII. Yüzyıl)
Amasya Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi · 05.04.2026 · 58-72
DOI: 10.71218/asobid.1912305 ↗Kurz gefasst
Fachartikel in der Zeitschrift Amasya Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, online erschienen am 05.04.2026. Verfasst von İlyas Uçar. Die Arbeit nennt 34 Literaturangaben.
Abstract (Originalsprache)
Amasya, Anadolu’nun kuzeyinde, Yeşilırmak vadisi boyunca kurulmuş köklü bir yerleşim yeridir. Coğrafi konumu sayesinde tarih boyunca askeri ve ticari açıdan stratejik bir önem taşımıştır. Helenistik dönemde, -MÖ 302’den MÖ 26’ya kadar- Pontus Krallığı’na başkentlik yapan şehir, Pontus krallarına ait Kral Kaya Mezarları ve dünyanın ilk coğrafyacısı kabul edilen Strabon’un doğum yeri olmasıyla da dikkat çekmektedir. Uzun süre Roma ve Bizans hakimiyetinde kalan Amasya, Türklerin Anadolu’ya yerleşmesiyle birlikte Danişmendliler’in eline geçmiştir. Osmanlı döneminde ise şehzadelerin eğitim gördüğü önemli bir ilim-kültür merkezi olarak öne çıkmış, sonraki dönemlerde “şehzadeler şehri” olarak anılmıştır. Ayrıca Amasya Genelgesi’nin burada yayımlanması, şehrin modern Türkiye tarihindeki rolü açısından önem arz etmektedir. Türk-İslâm tarihinin sürekliliğini yansıtan bir merkez olmasına rağmen erken İslâm dönemleri araştırmalarda çoğu kez karanlıkta bırakılmıştır. Bu karanlığı aydınlatma gayesiyle hazırlanan elinizdeki çalışma, Amasya tarihinin Türk–İslâm hâkimiyetiyle başlatılmasının metodolojik sınırlılıklarını sorgulamakta ve şehrin tarihine fetih merkezli olmayan bir yaklaşım önermektedir. Çalışma, şehrin tarihsel varlığının siyasî egemenlikten ziyade, erken dönem İslâm tarihi kaynaklarda kazandığı görünürlük ve işlevsellik üzerinden değerlendirilebileceği varsayımına dayanmaktadır. Belâzürî ve Taberî gibi erken İslâm tarihçileri Amasya’yı fetih anlatılarının dışında, Bizans–İslâm sınır hattındaki askerî hareketlilik bağlamında görünür kılarken, İdrisî ve Makdisî gibi erken dönem İslâm coğrafyacıları şehri yol ağları ve menzil sistemi içerisinde konumlandırarak işlevsel bir mekân olarak tasavvur eder. Bu görünürlük ve işlevsellik, XIII. yüzyılda Yâkût el-Hamevî’de bütüncül bir şehir tasavvuruna dönüşür. Sonuç olarak Amasya, Türklerin fethinden önce de İslâm dünyasının askerî, coğrafî ve zihinsel haritasında yer alan bir referans noktasıdır. Bu bulgu, şehir tarihinin başlangıcını siyasî hâkimiyetle sınırlayan yaklaşımların yeniden değerlendirilmesi gerektiğini ve erken İslâm dönemi Anadolu şehirleri için daha kapsayıcı bir tarih yazımı modelinin mümkün olduğunu göstermektedir.
Zitieren
APA
Uçar, İ. (2026). Türk Siyasî Hâkimiyeti Öncesi Bir Şehrin Portresi: Erken İslâm Tarihi Kaynaklarında Amasya (VII-XIII. Yüzyıl). Amasya Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 58-72. https://doi.org/10.71218/asobid.1912305
Vancouver
Uçar İ. Türk Siyasî Hâkimiyeti Öncesi Bir Şehrin Portresi: Erken İslâm Tarihi Kaynaklarında Amasya (VII-XIII. Yüzyıl). Amasya Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi. 2026:58-72. doi:10.71218/asobid.1912305
BibTeX
@article{Uar2026,
author = {Uçar, İlyas},
title = {Türk Siyasî Hâkimiyeti Öncesi Bir Şehrin Portresi: Erken İslâm Tarihi Kaynaklarında Amasya (VII-XIII. Yüzyıl)},
journal = {Amasya Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi},
year = {2026},
pages = {58--72},
doi = {10.71218/asobid.1912305}
}
EUVIMED