EUVIMEDEUVIMED entdecken
Crossref

Osmanlı'dan Cumhuriyet'e Taşrada Bir Sanat Köprüsü: Sakarya-Akyazı Çengeller Köyü Camii Boyalı Nakışları Ve Halk Sanatı Geleneğinin Sürekliliği

Gülsen Tezcan Kaya, Esra Durmuş

Ege Sosyal Bilimler Dergisi · 2025

DOI: 10.70029/esbd.1801481 ↗

Kurz gefasst

Fachartikel in der Zeitschrift Ege Sosyal Bilimler Dergisi, 2025. Verfasst von Gülsen Tezcan Kaya und 1 weiteren Autor:innen. Die Arbeit wurde bisher 1-mal zitiert (Crossref) und nennt 48 Literaturangaben.

AbstractBibliografische AngabenZitieren

Abstract (Originalsprache)

Bu makale Sakarya/ Akyazı İlçesi Çengeller Köyü’nde yıkılmak üzere bulunan köy camisinin boyalı nakışlarını, dönemin diğer camileriyle karşılaştırmalı olarak inceler. Sakarya ve çevresindeki köy camileri, Osmanlı Batılılaşma döneminin taşra düzeyindeki etkilerini incelemek açısından önemli bir saha sunmaktadır. Bu camilerdeki bezeme anlayışı, İstanbul’daki merkezî estetik eğilimlerin yerel mimari ve zanaatkârlıkla sentezlendiği, özgün bir sanat dilini ortaya koyar. Sakarya taşrasındaki cami bezemeleri, hem İslam sanatının geleneksel sınırlarını koruyan hem de Batılılaşma etkisini yerel estetikle harmanlayan görsel belgeler olarak değerlendirilmelidir. Bunlardan biri olan Akyazı Dokurcun Çengeller Köyü Camii, hem bezeme programıyla hem de yapılış tarihinin Cumhuriyet Dönemi olmasıyla geleneksel kültür ve sanatın izlerinin geleceğe taşınması adına önemli bir örnek olmuştur. İki yüz yıl boyunca Anadolu’nun en ücra köşelerinde bile sıklıkla beğenilerek uygulanan duvar- tavan bezeme geleneği, Cumhuriyetin ilanından sonra farklı bir anlayışla devam ettirilmiş, mirasa sahip çıkma, geleneğin sürekliliği ya da ataya saygı olarak adlandırılabilecek bir anlayışa evrilmiştir. Geleneksel İslam sanatının soyutlama prensibi, bu gezici ressamlar tarafından tasavvuf öğretisiyle kaynaştırılarak benzersiz bir didaktik sanat akımı oluşturulmuştur. Bu sanatçıların birincil gayesi, saray nakkaşhânelerinin estetik ve hamisine yönelik amaçlarından ayrışarak, tarikatların ahlaki öç.ve itikadi ilkelerini görselleştirmektir. Söz konusu sanat, okuma yazma bilmeyen kitleler ve dervişler için güçlü bir görsel öğretim (didaktik) ve manevi terbiye aracı işlevi görmüştür. Bu bezemelerde sıklıkla rastlanan, tarikat kültüründe karşılığı olan semboller, sanatçının manevi ve kültürel bağlantısının bir göstergesi olarak kabul edilir. Özellikle köy camilerinde, bu işin ustası olan kişileri büyük şehirlerden bulup getirme yoluyla ya da gezici halk sanatçıları tarafından rastlantısal olarak sürdürülen bu kültürel miras, 1950’lere kadar severek uygulanmıştır. İşte bu geleneğin bir parçası olan ve ivedilikle koruma altına alınması gereken Çengeller Köyü Camii, geleneksel İslamî estetiğin, yöresel inançların ve modernleşme etkilerinin birleştiği, eşsiz bir “halk sanatı” belgesi olarak hem sanat tarihi hem de sosyo-kültürel tarih çalışmaları için önemli bir kaynak sunar.

Zitieren

APA

Kaya, G. T., & Durmuş, E. (2025). Osmanlı'dan Cumhuriyet'e Taşrada Bir Sanat Köprüsü: Sakarya-Akyazı Çengeller Köyü Camii Boyalı Nakışları Ve Halk Sanatı Geleneğinin Sürekliliği. Ege Sosyal Bilimler Dergisi. https://doi.org/10.70029/esbd.1801481

Vancouver

Kaya GT, Durmuş E. Osmanlı'dan Cumhuriyet'e Taşrada Bir Sanat Köprüsü: Sakarya-Akyazı Çengeller Köyü Camii Boyalı Nakışları Ve Halk Sanatı Geleneğinin Sürekliliği. Ege Sosyal Bilimler Dergisi. 2025. doi:10.70029/esbd.1801481

BibTeX
@article{Kaya2025,
  author = {Kaya, Gülsen Tezcan and Durmuş, Esra},
  title = {Osmanlı'dan Cumhuriyet'e Taşrada Bir Sanat Köprüsü: Sakarya-Akyazı Çengeller Köyü Camii Boyalı Nakışları Ve Halk Sanatı Geleneğinin Sürekliliği},
  journal = {Ege Sosyal Bilimler Dergisi},
  year = {2025},
  doi = {10.70029/esbd.1801481}
}
Kostenlos starten →