EUVIMEDEUVIMED entdecken
Crossref

Nizâmî-i Gencevî’nin Edebî Yorumunda Kadim Bir Müzik Aleti Olan Çeng

Tahmine Badalova

Bitig Edebiyat Fakültesi Dergisi · 24.06.2026 · 6 (11) · 43-56

DOI: 10.69787/bitigefd.1840510 ↗

Kurz gefasst

Fachartikel in der Zeitschrift Bitig Edebiyat Fakültesi Dergisi, online erschienen am 24.06.2026. Verfasst von Tahmine Badalova. Die Arbeit nennt 22 Literaturangaben.

AbstractBibliografische AngabenZitierenVerwandte Studien

Abstract (Originalsprache)

Birçok Doğu ülkesinde, özellikle de Azerbaycan'da yaygın olan telli müzik aleti çengin tarihi Sümerlere kadar uzanmaktadır. Azerbaycan'ın kadim kültür merkezlerinden biri olan Berde şehri yakınlarındaki Şatırlı köyü çevresinde yapılan arkeolojik kazılarda, MÖ IV-III. yüzyıllara ait üzerinde çeng çalan kadın figürü tasvir edilmiş seramik kaplar bulunmuştur. Kaplar, o döneme ait yerel üretimin ürünüdür.XII. yüzyıl Azerbaycan şairi Nizami Gencevi'nin eserlerinde, Türk halklarının yaşam tarzı, dünya görüşü, mitolojik düşünce yapısı, dünya ve evren hakkındaki felsefi düşünceleri, halk oyunları vb. ile birlikte, müzik kültürü hakkında da bilgiler, edebî mecazlar örtüsüne bürünerek, şairin sihirli ve yetenekli kalemiyle kayda geçirilmiştir. Şair, Orta Çağlarda kullanılan birçok müzik aleti gibi çengden de bahsetmiştir. Araştırmanın amacı; döneminin dinî ve dünyevi ilimlerine derinlemesine vȃkıf olmuş, çeşitli sanat dallarına yakından aşina olmuş Nizami Gencevi'nin diğer müzik aletleri yanında çengin de özellikleri, ne zaman, hangi meclislerde ve hangi müzik aletleri ile birlikte çalındığı, ses tınısı, insanların ruh haline etkisi, kimlerin çeng çaldığı vb. gibi konulara vȃkıf olduğunun, aynı zamanda da şairin poetik sanȃtkarlık gücünün farklı bir bakış açısıyla aydınlatılmasıdır.Araştırma sırasında Nizami'nin eserlerinin metinleri üzerinde çalışılmış, hermeneutik araştırma yöntemi kullanılmıştır. Şairin çengin yapısı ve işlevini edebî mecaz yaratıcılığında ustaca kullandığı yönündeki analizler sırasında, dil-poetik yönteme başvurulmuş, konu ile ilgili bilimsel eserler incelenirken, karşılaştırmalı-tarihî, tarihî-tipolojik ve karşılaştırmalı-analitik yöntemlerin ilkeleri temel alınmıştır.Araştırma sonucunda bir dizi bilimsel sonuca ulaşılmıştır: Nizami, döneminin müzik kültürüne derinlemesine vakıf olmuş, diğer müzik aletleri gibi çengin de özelliklerini, ondaki icra kurallarını inceliklerine kadar bilmiş ve bunları eserlerinde, yeri geldikçe, edebi bir araç olarak kullanmıştır.

Zitieren

APA

Badalova, T. (2026). Nizâmî-i Gencevî’nin Edebî Yorumunda Kadim Bir Müzik Aleti Olan Çeng. Bitig Edebiyat Fakültesi Dergisi, 6(11), 43-56. https://doi.org/10.69787/bitigefd.1840510

Vancouver

Badalova T. Nizâmî-i Gencevî’nin Edebî Yorumunda Kadim Bir Müzik Aleti Olan Çeng. Bitig Edebiyat Fakültesi Dergisi. 2026;6(11):43-56. doi:10.69787/bitigefd.1840510

BibTeX
@article{Badalova2026,
  author = {Badalova, Tahmine},
  title = {Nizâmî-i Gencevî’nin Edebî Yorumunda Kadim Bir Müzik Aleti Olan Çeng},
  journal = {Bitig Edebiyat Fakültesi Dergisi},
  year = {2026},
  volume = {6},
  number = {11},
  pages = {43--56},
  doi = {10.69787/bitigefd.1840510}
}
Kostenlos starten →