Fıkıh Usûlünde Arap Dilinin Delil Değeri: Ebû İshâk eş-Şîrâzî’nin Mütekellim Usûlcülerle Mukayesesi
İhya Uluslararası İslam Araştırmaları Dergisi · 16.07.2026 · 12 (2) · 807-836
DOI: 10.69576/ihya.1880323 ↗Kurz gefasst
Fachartikel in der Zeitschrift İhya Uluslararası İslam Araştırmaları Dergisi, online erschienen am 16.07.2026. Verfasst von Yusuf Eşit und 1 weiteren Autor:innen. Die Arbeit nennt 48 Literaturangaben.
Abstract (Originalsprache)
İlâhî hitâbın insanların iletişim halinde oldukları bir dil aracılığıyla gelmiş olması, bu dilin kurallarını ve kullanım biçimlerini hitâbın anlaşılmasında belirleyici kılmaktadır. Arapça, Kur’ân’ın ve Hz. Peygamber’in dili olması sebebiyle İslâmî ilimlerde önem arz etmektedir. İlâhî hitâbın anlaşılmasında yöntem ve kaynaklarını konu edinen fıkıh usûlünde Arap dili merkezî konumdadır. Bu sebeple usûl-i fıkıh, daha teşekkül sürecinden itibaren Arap diliyle sıkı bir ilişki içinde gelişmiş; lâfızların vaz‘ı, delâleti ve kapsamı gibi meseleler usûl eserlerinde yer almıştır. Bu çalışma, ilâhî hitâbın Arapça bir dil aracılığıyla gelmiş olması sebebiyle Arap dilinin fıkıh usûlü düşüncesindeki merkezî konumunu, Şâfi‘î usûlcülerinden Ebû İshâk eş-Şîrâzî’nin (ö. 476/1083) usûl eserleri bağlamında incelemeyi amaçlamaktadır. Çalışmada ortaya konulduğu üzere Şîrâzî, Arap dilini belirleyici bir tercih kriteri olarak kullanmakta ve görüşlerini dil ehlinin kullanımına, örfüne ve dilcilerin tasniflerine dayandırmaktadır. Ona göre dilcilerin kelâmı emir, nehiy, haber ve istihbâr şeklinde tasnif etmeleri, Arapların kullanımında lafızların belirli manalarla sürekli ve istikrarlı biçimde kullanılması, bu lafızların o manalar için vaz‘edildiğine müstefîz nakil düzeyinde bir delil niteliği taşımaktadır. Çalışma Şîrâzî’nin usûl eserlerindeki Arap diline yaptığı bu şekildeki belirgin referansları Eş‘arî usûlcülerin metinleri ile karşılaştırmalı ve detaylı bir şekilde inceleyerek doküman analizine dayalı bir yöntemle incelemektedir. Araştırmanın temel sorusu, Şîrâzî ile mütekellim usûlcüler arasındaki ihtilafın Arap dilinin usûl düşüncesindeki belirleyici rolünü kabul edip etmemekten mi, yoksa Arap diline dair bilginin nasıl tespit edileceğine ilişkin yöntemsel farklılıktan mı kaynaklandığıdır. Bu amaçla delil–emâre ayrımı, isimlerin menşei, emir-nehiy-umûm-haber sîgalarının vaz‘ı, mutlak emir ve nehyin hükmü ve emrin tekrara delâleti ile istisnâda müstesnâ–müstesnâ minh arasına zamanın girip giremeyeceği gibi tartışmalı meseleler ele alınmıştır.
Zitieren
APA
Eşit, Y., & Eşit, D. (2026). Fıkıh Usûlünde Arap Dilinin Delil Değeri: Ebû İshâk eş-Şîrâzî’nin Mütekellim Usûlcülerle Mukayesesi. İhya Uluslararası İslam Araştırmaları Dergisi, 12(2), 807-836. https://doi.org/10.69576/ihya.1880323
Vancouver
Eşit Y, Eşit D. Fıkıh Usûlünde Arap Dilinin Delil Değeri: Ebû İshâk eş-Şîrâzî’nin Mütekellim Usûlcülerle Mukayesesi. İhya Uluslararası İslam Araştırmaları Dergisi. 2026;12(2):807-836. doi:10.69576/ihya.1880323
BibTeX
@article{Eit2026,
author = {Eşit, Yusuf and Eşit, Davut},
title = {Fıkıh Usûlünde Arap Dilinin Delil Değeri: Ebû İshâk eş-Şîrâzî’nin Mütekellim Usûlcülerle Mukayesesi},
journal = {İhya Uluslararası İslam Araştırmaları Dergisi},
year = {2026},
volume = {12},
number = {2},
pages = {807--836},
doi = {10.69576/ihya.1880323}
}
EUVIMED