EUVIMEDEUVIMED entdecken
Crossref

KRIPTOGRAFIYA VA RAQAMLI XAVFSIZLIK: MA'LUMOTLARNI HIMOYA QILISH UCHUN MATEMATIK USULLARDAN FOYDALANISH

Xoshimova Dilobar Kuchkarovna

Zamonaviy iqtisodiyot va intellektual texnologiyalar · 2026

DOI: 10.66493/dqeq9d60 ↗

Kurz gefasst

Fachartikel in der Zeitschrift Zamonaviy iqtisodiyot va intellektual texnologiyalar, 2026. Verfasst von Xoshimova Dilobar Kuchkarovna.

AbstractBibliografische AngabenZitierenVerwandte Studien

Abstract (Originalsprache)

Kriptografiya va raqamli xavfsizlik zamonaviy axborot jamiyatining ajralmas tarkibiy qismi bo‘lib, ma’lumotlarni himoya qilishda matematik usullardan keng foydalanishni nazarda tutadi. Ushbu yo‘nalishning asosiy maqsadi — axborotning maxfiyligi, yaxlitligi, mavjudligi va ishonchliligini ta’minlashdan iborat. Kriptografiya yordamida ma’lumotlar maxsus algoritmlar orqali shifrlanadi va faqat ruxsat etilgan foydalanuvchilar tomonidan ochilishi mumkin bo‘ladi. Bu jarayonda ochiq va yopiq kalitlar tizimi, simmetrik va asimmetrik shifrlash usullari, xesh funksiyalar hamda raqamli imzo texnologiyalari qo‘llaniladi. Matematik nuqtai nazardan, kriptografiya sonlar nazariyasi, modul arifmetikasi, algebraik tuzilmalar va ehtimollar nazariyasiga tayanadi. Masalan, katta tub sonlar bilan ishlash, diskret logarifm muammosi yoki faktorlashtirish kabi murakkab masalalar kriptografik tizimlarning mustahkamligini ta’minlaydi. Shu sababli, kriptografik algoritmlarni buzish amaliy jihatdan juda qiyin bo‘lib, bu esa ma’lumotlarni himoya qilishda yuqori darajadagi ishonchni kafolatlaydi. Raqamli xavfsizlik esa kriptografiyadan tashqari kengroq tushuncha bo‘lib, u tarmoqlarni, qurilmalarni va dasturiy ta’minotni himoya qilishni ham o‘z ichiga oladi. Bu sohada foydalanuvchilarni autentifikatsiya qilish, ruxsat darajalarini boshqarish, zararli dasturlardan himoyalanish va kiberhujumlarning oldini olish muhim ahamiyatga ega. Bugungi kunda internet orqali amalga oshiriladigan bank operatsiyalari, elektron tijorat, bulutli texnologiyalar va davlat xizmatlarining xavfsizligi aynan kriptografik va raqamli himoya mexanizmlariga bog‘liq. Shuningdek, raqamli xavfsizlik inson omili bilan ham chambarchas bog‘liq bo‘lib, foydalanuvchilarning xavfsizlik madaniyatini oshirish muhim vazifa hisoblanadi. Kuchli parollardan foydalanish, shaxsiy ma’lumotlarni himoya qilish va shubhali manbalardan saqlanish kabi oddiy choralar ham katta ahamiyat kasb etadi. Umuman olganda, kriptografiya va raqamli xavfsizlik ma’lumotlarni himoya qilishning ishonchli vositasi sifatida doimiy rivojlanib borayotgan va yangi tahdidlarga moslashib kelayotgan ilmiy-amaliy sohadir.

Zitieren

APA

Kuchkarovna, X. D. (2026). KRIPTOGRAFIYA VA RAQAMLI XAVFSIZLIK: MA'LUMOTLARNI HIMOYA QILISH UCHUN MATEMATIK USULLARDAN FOYDALANISH. Zamonaviy iqtisodiyot va intellektual texnologiyalar. https://doi.org/10.66493/dqeq9d60

Vancouver

Kuchkarovna XD. KRIPTOGRAFIYA VA RAQAMLI XAVFSIZLIK: MA'LUMOTLARNI HIMOYA QILISH UCHUN MATEMATIK USULLARDAN FOYDALANISH. Zamonaviy iqtisodiyot va intellektual texnologiyalar. 2026. doi:10.66493/dqeq9d60

BibTeX
@article{Kuchkarovna2026,
  author = {Kuchkarovna, Xoshimova Dilobar},
  title = {KRIPTOGRAFIYA VA RAQAMLI XAVFSIZLIK: MA'LUMOTLARNI HIMOYA QILISH UCHUN MATEMATIK USULLARDAN FOYDALANISH},
  journal = {Zamonaviy iqtisodiyot va intellektual texnologiyalar},
  year = {2026},
  doi = {10.66493/dqeq9d60}
}
Kostenlos starten →