EUVIMEDEUVIMED entdecken
Open Access · CC BY-NC-ND 4.0

สังคีตลักษณ์เดี่ยวซอสามสายเพลงลาวเเคน สองชั้น ทางศาสตราจารย์อุดม อรุณรัตน์

ฐิติกิติ์ ไชยวงษา, ธรณัส หินอ่อน, จรัญ กาญจนประดิษฐ์

Mahidol Music Journal · 2026

DOI: 10.65824/mmj.v9.286387 ↗

Kurz gefasst

Fachartikel in der Zeitschrift Mahidol Music Journal, 2026. Verfasst von ฐิติกิติ์ ไชยวงษา und 2 weiteren Autor:innen. Die Arbeit nennt 18 Literaturangaben. Der Volltext ist frei zugänglich (Open Access, CC BY-NC-ND 4.0).

AbstractBibliografische AngabenZitieren

Abstract (Originalsprache)

ที่มาและวัตถุประสงค์ : เพลงเดี่ยว เป็นเอกลักษณ์หนึ่งของวัฒนธรรมดนตรีไทย เพลงไทยประเภทดังกล่าวได้รวบรวมองค์ความรู้ด้านการบรรเลงและทักษะการบรรเลงเครื่องดนตรีไทยแต่ละประเภท อีกทั้งแฝงความหมายของการบรรเลงเดี่ยวไว้ถึง 3 ประการ คือ 1) การบรรเลงเพื่ออวดทางเดี่ยว คือ การเสนอแนวทางการบรรเลงเดี่ยวของเครื่องดนตรีแต่ละประเภท 2) การบรรเลงเพื่ออวดความแม่นยำ คือ การเสนอปัญญาในการจดจำทางเดี่ยว กลวิธีการบรรเลงเดี่ยวของผู้บรรเลงเดี่ยว 3) การบรรเลงเพื่ออวดฝีมือ คือ การเสนอความสามารถของผู้บรรเลงเพลงเดี่ยวที่บรรเลงทางเดี่ยว ด้วยความแม่นยำ สามารถปฏิบัติกลวิธีการบรรเลงเดี่ยวของเครื่องดนตรีแต่ละประเภทได้เป็นอย่างดี และต้องประกอบกับการบรรเลงเครื่องประกอบจังหวะเสมอ ประเภทของเพลงเดี่ยวสามารถจำแนกได้เป็น 3 ประเภท คือ 1) เพลงเดี่ยวจากเพลงทางพื้น เช่น เพลงแขกมอญ สามชั้น 2) เพลงเดี่ยวประกอบการแสดง เช่น เพลงเชิดนอก เพลงลาวแพน สองชั้น 3) เพลงเดี่ยวโดยกำเนิด เช่น เพลงทยอยเดี่ยว การศึกษาครั้งนี้มุ่งศึกษาเดี่ยวซอสามสายเพลงลาวแคน สองชั้น ทางศาสตราจารย์อุดม อรุณรัตน์ หรือที่รู้จักกันในชื่อลาวแพน สองชั้น ซึ่งเป็นเพลงเดี่ยวที่สันนิษฐานว่ามีประวัติความเป็นมาตั้งแต่ต้นกรุงรัตนโกสินทร์ และถูกพัฒนาตามกาลเวลาโดยนักดนตรีไทยหลายท่าน จึงเป็นเหตุให้ผู้วิจัยศึกษาเรื่องสังคีตลักษณ์เดี่ยวซอสามสายเพลงลาวแคน สองชั้น ทางศาสตราจารย์อุดม อรุณรัตน์ ครั้งนี้ วิธีการศึกษา : การวิจัยครั้งนี้ ใช้ระเบียบวิธีวิจัยเชิงคุณภาพ วัตถุประสงค์ของการวิจัยมุ่งศึกษาลักษณะทางสังคีตลักษณ์ และกลวิธีการบรรเลงเดี่ยวซอสามสายเพลงลาวแคน สองชั้น ทางศาสตราจารย์อุดม อรุณรัตน์ ผู้วิจัยรวบรวมข้อมูลจากเอกสารทางวิชาการที่เกี่ยวข้อง การสัมภาษณ์ การสังเกต การปฏิบัติเพลงเดี่ยว และตรวจสอบข้อมูล ผลการศึกษา : การศึกษาเรื่องสังคีตลักษณ์เดี่ยวซอสามสายเพลงลาวแคน สองชั้น ทางศาสตราจารย์อุดม อรุณรัตน์ ดำเนินงานวิจัยตามกรอบแนวคิดและวัตถุประสงค์ของงานวิจัย ผลการศึกษาพบว่า ทางเดี่ยวซอสามสายเพลงลาวแคน สองชั้น ปรับปรุงจากทางเดี่ยวซอสามสายเพลงลาวแพน สองชั้น ศาสตราจารย์อุดม อรุณรัตน์ เลือกใช้ชื่อลาวแคน สองชั้น ใช้ลักษณนามเรียกแทนท่อนเพลงว่า “วรรค” มีโครงสร้างทั้งสิ้น 8 วรรค ได้แก่ วรรคที่ 1 วรรคเนื้อลาวแคน วรรคที่ 2 วรรคเที่ยวเปลี่ยนเนื้อลาวแคน วรรคที่ 3 วรรคซุ้มลาวแคน วรรคที่ 4 วรรคลาวอ่านสาส์น ตัวที่ 1 วรรคที่ 5 วรรคสร้อยลาวอ่านสาส์น ตัวที่ 1 วรรคที่ 6 วรรคลาวอ่านสาส์น ตัวที่ 2 วรรคที่ 7 วรรคสร้อยลาวอ่านสาส์น ตัวที่ 2 วรรคที่ 8 วรรคจบ บันไดเสียงที่ปรากฏ คือ บันไดเสียงฟา ฟซลXดรX เป็นบันไดเสียงหลัก และบันไดเสียงที ทดรXฟซX เป็นบันไดเสียงรอง กลวิธีการบรรเลงเดี่ยวซอสามสายเพลงลาวแคน สองชั้น มี 2 ลักษณะ คือ 1) กลวิธีการบรรเลงเพื่อตกแต่งทำนอง หมายถึง กลวิธีการบรรเลงซอสามสายพื้นฐาน และกลวิธีการบรรเลงซอสามสายขั้นสูง ได้แก่ พรมเปิด พรมปิด พรมจาก เอื้อนเสียง การขยี้ การสีกระทบ นิ้วรูด นิ้วก้อง 2) กลวิธีการบรรเลงเพื่อสร้างเอกลักษณ์ให้แก่เพลง คือ เสียงเสพ เป็นกลวิธีการบรรเลงซอสามสายที่ประดิษฐ์ขึ้นจากการเลียนเสียงแคน โดยเสียงเสพเป็นกลวิธีการบรรเลงเดี่ยวซอสามสายที่เสริมเอกลักษณ์ของทางเดี่ยวและพัฒนาให้เป็นแบบฝึกหัดการบรรเลงเดี่ยวซอสามสายขั้นสูงเพลงแรกก่อนศึกษาเพลงเดี่ยวขั้นสูงอื่น ๆ บทสรุป : การศึกษาเรื่องสังคีตลักษณ์เดี่ยวซอสามสายเพลงลาวแคน สองชั้น ทางศาสตราจารย์อุดม อรุณรัตน์ แสดงถึงพัฒนาการของทางเดี่ยวจากอดีตจนถึงปัจจุบันด้วยองค์ความรู้ที่ถ่ายทอดในสายสำนักพระยาภูมีเสวิน (จิตร จิตตเสวี) และการสร้างกลวิธีการบรรเลงเพื่อเสริมเอกลักษณ์ให้แก่ทางเดี่ยวซอสามสายเพลงลาวแคน สองชั้น ที่จัดว่าเป็นเพลงเดี่ยวซอสามสายสำเนียงลาวเพลงเดียวในกระบวนเดี่ยวซอสามสาย

Zitieren

APA

ไชยวงษา, ฐ., หินอ่อน, ธ., & กาญจนประดิษฐ์, จ. (2026). สังคีตลักษณ์เดี่ยวซอสามสายเพลงลาวเเคน สองชั้น ทางศาสตราจารย์อุดม อรุณรัตน์. Mahidol Music Journal. https://doi.org/10.65824/mmj.v9.286387

Vancouver

ไชยวงษา ฐ, หินอ่อน ธ, กาญจนประดิษฐ์ จ. สังคีตลักษณ์เดี่ยวซอสามสายเพลงลาวเเคน สองชั้น ทางศาสตราจารย์อุดม อรุณรัตน์. Mahidol Music Journal. 2026. doi:10.65824/mmj.v9.286387

BibTeX
@article{2026,
  author = {ไชยวงษา, ฐิติกิติ์ and หินอ่อน, ธรณัส and กาญจนประดิษฐ์, จรัญ},
  title = {สังคีตลักษณ์เดี่ยวซอสามสายเพลงลาวเเคน สองชั้น ทางศาสตราจารย์อุดม อรุณรัตน์},
  journal = {Mahidol Music Journal},
  year = {2026},
  doi = {10.65824/mmj.v9.286387}
}
Kostenlos starten →