Türkiye koyun yetiştiriciliğinin mekânsal dönüşümü: ağırlık merkezi kayışı, yoğunlaşma dinamikleri ve koyun merkezi illerinin yükselişi (2004–2025)
Journal of Anatolian Geography · 11.11.2026 · (5)
DOI: 10.65652/jag.2033858 ↗Kurz gefasst
Fachartikel in der Zeitschrift Journal of Anatolian Geography, online erschienen am 11.11.2026. Verfasst von Mehmet Özcanlı. Die Arbeit nennt 61 Literaturangaben.
Abstract (Originalsprache)
Bu çalışma, Türkiye'nin 2004–2025 döneminde koyun varlığında yaşanan genişlemenin (25,20 milyon → 46,69 milyon baş; %85,3'lük artış; yıllık bileşik büyüme oranı %2,98) yalnızca nicel bir büyüme değil, aynı zamanda iller arası mekânsal bir yeniden örgütlenme süreci olduğunu ileri sürmektedir. 81 il × 22 yıllık gözlem içeren (2004–2025; 21 yıllık süre) panel verisini kullanan analiz; coğrafi ağırlık merkezi, Lorenz–Gini eşitsizliği, Herfindahl–Hirschman yoğunlaşma endeksi (HHI), konum katsayısı (location quotient, LQ), Shift-Share ayrıştırması ve mesafe-zayıflamalı Moran's I mekânsal otokorelasyon istatistiklerini bütünleşik bir çerçevede değerlendirmektedir. Mekânsal ağırlık merkezi dönem boyunca yaklaşık 58 km batıya (azimut ≈ 263°; hafif güney bileşeniyle) kaymış; Türkiye koyun coğrafyasının ekseni Doğu Anadolu'dan İç Anadolu plato sistemine doğru çekilmiştir. Doğu Anadolu Bölgesi'nin ulusal paydaki ağırlığı %37,69'dan %27,65'e gerilerken (−10,04 yüzde puan), İç Anadolu (+6,17 yüzde puan) ve Güneydoğu Anadolu (+3,42 yüzde puan) pay kazanan başlıca bölgeler olmuştur. Shift-Share ayrıştırması, Doğu Anadolu'nun bölgesel sapma bileşeninin −4,69 milyon baş düzeyinde negatif olduğunu ortaya koymuştur. İl ölçeğinde Konya, Van, Şanlıurfa, Diyarbakır ve Ankara, her biri 1,8–3,1 milyon baş barındıran "koyun merkezi illeri" olarak tanımlanmış; Karadeniz kıyı kuşağında ise koyun varlığında mutlak azalmayla tanımlanan bir "koyunsuzlaşma" süreci kayıt altına alınmıştır. Bulgular; sürdürülebilir mera yönetimi, bölgesel ölçekte farklılaştırılmış ıslah programları ve iklim baskısı altındaki gıda güvenliği planlaması için nicel-mekânsal bir temel sunmaktadır.
Zitieren
APA
Özcanlı, M. (2026). Türkiye koyun yetiştiriciliğinin mekânsal dönüşümü: ağırlık merkezi kayışı, yoğunlaşma dinamikleri ve koyun merkezi illerinin yükselişi (2004–2025). Journal of Anatolian Geography. https://doi.org/10.65652/jag.2033858
Vancouver
Özcanlı M. Türkiye koyun yetiştiriciliğinin mekânsal dönüşümü: ağırlık merkezi kayışı, yoğunlaşma dinamikleri ve koyun merkezi illerinin yükselişi (2004–2025). Journal of Anatolian Geography. 2026. doi:10.65652/jag.2033858
BibTeX
@article{zcanl2026,
author = {Özcanlı, Mehmet},
title = {Türkiye koyun yetiştiriciliğinin mekânsal dönüşümü: ağırlık merkezi kayışı, yoğunlaşma dinamikleri ve koyun merkezi illerinin yükselişi (2004–2025)},
journal = {Journal of Anatolian Geography},
year = {2026},
number = {5},
doi = {10.65652/jag.2033858}
}
EUVIMED