Makine Öğrenmesi ile Kredi Kartı Sahtekarlığı Tespiti: Veri Dengesizliği ve Açıklanabilirlik Yaklaşımlarının Bütünleşik Kullanımı
International Journal of Computers in Education · 30.06.2026 · 9 (1) · 16-35
DOI: 10.64693/ijce.1955891 ↗Kurz gefasst
Fachartikel in der Zeitschrift International Journal of Computers in Education, online erschienen am 30.06.2026. Verfasst von Soykan Gürdal und 1 weiteren Autor:innen. Die Arbeit nennt 18 Literaturangaben.
Abstract (Originalsprache)
Kredi kartı sahtekarlığı finansal kurumlar için kritik bir tehdit oluşturmaktadır. Literatürde veri dengesizliği, açıklanabilir yapay zekâ ve karşı-olgusal analiz bütünleşik ele alınmamaktadır; bu çalışma bu boşluğu gidermeyi amaçlamaktadır. 284.807 işlem içeren Avrupa kredi kartı veri seti (%0,172 sahtekarlık) üzerinde tabakalı örneklemeyle %80/20 eğitim-test ayrımı uygulanmıştır. Üç sınıflandırıcı (Lojistik Regresyon, Rastgele Orman, XGBoost) üç dengeleme stratejisiyle (orijinal, SMOTE, maliyet duyarlı) birleştirilen dokuz konfigürasyon, hatalı negatiflere öncelik veren F2 skoru üzerinden değerlendirilmiştir. XGBoost orijinal stratejiyle F2=0,8524 ve PR-AUC=0,8783 elde etmiş; SMOTE ve maliyet duyarlı stratejiler ortalama F2 açısından (0,7909) gerisinde kalmıştır. Çok katmanlı SHAP analizi V14 (|SHAP|=1,74) ve V4 (|SHAP|=1,72)’ü global, lokal ve etkileşim düzeyinde tutarlı biçimde birincil belirleyiciler olarak ortaya koymuştur. Karşı-olgusal analiz, yalnızca üç özelliğin (V14, V10, V4) kaydırılmasının fraud kararını tersine çevirdiğini göstermiştir. Bulgular, güçlü model seçiminin performansı ve açıklanabilirliği eş zamanlı karşılayabileceğine işaret etmektedir.
Zitieren
APA
Gürdal, S., & Yurtsever, M. (2026). Makine Öğrenmesi ile Kredi Kartı Sahtekarlığı Tespiti: Veri Dengesizliği ve Açıklanabilirlik Yaklaşımlarının Bütünleşik Kullanımı. International Journal of Computers in Education, 9(1), 16-35. https://doi.org/10.64693/ijce.1955891
Vancouver
Gürdal S, Yurtsever M. Makine Öğrenmesi ile Kredi Kartı Sahtekarlığı Tespiti: Veri Dengesizliği ve Açıklanabilirlik Yaklaşımlarının Bütünleşik Kullanımı. International Journal of Computers in Education. 2026;9(1):16-35. doi:10.64693/ijce.1955891
BibTeX
@article{Grdal2026,
author = {Gürdal, Soykan and Yurtsever, Mustafa},
title = {Makine Öğrenmesi ile Kredi Kartı Sahtekarlığı Tespiti: Veri Dengesizliği ve Açıklanabilirlik Yaklaşımlarının Bütünleşik Kullanımı},
journal = {International Journal of Computers in Education},
year = {2026},
volume = {9},
number = {1},
pages = {16--35},
doi = {10.64693/ijce.1955891}
}
EUVIMED