EUVIMEDEUVIMED entdecken
Crossref

Türk Mitolojisinde Yaşam ve Ölümün Görsel Temsili: Umay Ana ve Erlik Han'ın Görsel Kodları ve Sembolik Anlamları

Özlem Vargün, Melike Mutlu Tanrıkulu

Journal of Art and Iconography · 2026

DOI: 10.62425/sidd.1998838 ↗

Kurz gefasst

Fachartikel in der Zeitschrift Journal of Art and Iconography, 2026. Verfasst von Özlem Vargün und 1 weiteren Autor:innen. Die Arbeit nennt 27 Literaturangaben.

AbstractBibliografische AngabenZitierenVerwandte Studien

Abstract (Originalsprache)

Türk mitolojisi, toplumun evren, yaşam ve ölüm anlayışını yansıtan zengin bir semboller sistemine sahiptir. Bu sistem içerisinde Umay Ana ve Erlik Han, Türk kozmolojisinin birbirini tamamlayan iki temel mitolojik figürü olarak öne çıkmaktadır. Umay Ana yaşamın, doğurganlığın ve koruyuculuğun; Erlik Han ise ölüm sonrası düzenin, dönüşümün ve yeraltı dünyasının temsilcisi olarak kabul edilmektedir. Ancak literatürde bu figürler çoğunlukla tarihsel, dinsel ve folklorik yönleriyle ele alınmış; görsel kimliklerini oluşturan ortak ikonografik kodlar ile bu kodların sembolik anlamları karşılaştırmalı olarak yeterince incelenmemiştir. Bu araştırmanın amacı, Umay Ana ve Erlik Han'ın ortak görsel kodlarını belirlemek ve bu kodların sembolik anlamlarını ikonografik ve göstergebilimsel yaklaşımlar doğrultusunda değerlendirmektir. Araştırmada nitel araştırma yöntemlerinden doküman incelemesi kullanılmıştır. Veri kaynağını Umay Ana ve Erlik Han'a ilişkin mitolojik anlatılar ile bilimsel yayınlar oluşturmaktadır. Elde edilen veriler; figür, beden, saç, yüz, başlık, sakal, giysi, hayvan, bitki, nesne, araç ve mekân gibi görsel özellikler açısından kodlanmış, tekrar eden unsurlar ortak görsel kodlar olarak sınıflandırılmıştır. Veriler, Panofsky'nin ikonografik çözümleme yaklaşımı ile Barthes'ın gösterge bilimsel yaklaşımı doğrultusunda analiz edilmiştir. Araştırma sonucunda Umay Ana'nın kadın, anne ve çocuk figürleri; ak-sarı saç, beyaz giysi, kuş, geyik, hayat ağacı ve çocukları korumaya yönelik nesneler aracılığıyla yaşamı, doğurganlığı, bereketi ve koruyuculuğu temsil ettiği belirlenmiştir. Erlik Han'ın ise ihtiyar erkek ve baba figürü; kara saç, uzun sakal, boynuz, kara hayvanlar, demir kılıç, yılan kamçı ve yeraltı dünyasıyla ilişkilendirilen semboller aracılığıyla güç, otorite, ölüm sonrası düzen ve dönüşümü simgelediği ortaya konulmuştur. Karşılaştırmalı analiz, her iki figürün popüler kültürdeki iyi-kötü karşıtlığından ziyade, Türk kozmolojisinde yaşam ve ölüm döngüsünü sürdüren birbirini tamamlayıcı iki temel ilke olarak görselleştirildiğini göstermektedir. Çalışmanın, Türk mitolojisindeki ortak ikonografik kodları sistematik biçimde ortaya koyarak literatüre katkı sağlaması ve mitolojik karakter tasarımlarına kuramsal bir temel oluşturması beklenmektedir.

Zitieren

APA

Vargün, Ö., & Tanrıkulu, M. M. (2026). Türk Mitolojisinde Yaşam ve Ölümün Görsel Temsili: Umay Ana ve Erlik Han'ın Görsel Kodları ve Sembolik Anlamları. Journal of Art and Iconography. https://doi.org/10.62425/sidd.1998838

Vancouver

Vargün Ö, Tanrıkulu MM. Türk Mitolojisinde Yaşam ve Ölümün Görsel Temsili: Umay Ana ve Erlik Han'ın Görsel Kodları ve Sembolik Anlamları. Journal of Art and Iconography. 2026. doi:10.62425/sidd.1998838

BibTeX
@article{Vargn2026,
  author = {Vargün, Özlem and Tanrıkulu, Melike Mutlu},
  title = {Türk Mitolojisinde Yaşam ve Ölümün Görsel Temsili: Umay Ana ve Erlik Han'ın Görsel Kodları ve Sembolik Anlamları},
  journal = {Journal of Art and Iconography},
  year = {2026},
  doi = {10.62425/sidd.1998838}
}
Kostenlos starten →