Erzurum'da Sinema Kültürünün Dönüşümü ve Gündelik Hayata Etkileri (1946-1960)
Tarih ve Tarihçi · 30.06.2026 · 5 (1) · 42-53
DOI: 10.62425/history.1949417 ↗Kurz gefasst
Fachartikel in der Zeitschrift Tarih ve Tarihçi, online erschienen am 30.06.2026. Verfasst von Serap Kurt Kayserili und 1 weiteren Autor:innen. Die Arbeit nennt 60 Literaturangaben. Gefördert von: Yok.
Abstract (Originalsprache)
Bu çalışma, çok partili siyasal hayata geçişin başladığı 1946 yılı ile 27 Mayıs askerî müdahalesinin gerçekleştiği 1960 yılı arasında Erzurum'da sinema kültürünün geçirdiği dönüşümü incelemektedir. Sinema burada yalnızca bir eğlence pratiği olarak değil; modernleşme süreçlerinin yerelleştiği bir kamusal mekân, devlet kültür politikasının görünürleştiği bir araç ve gündelik hayatın yeniden örgütlendiği bir alan olarak ele alınmıştır. Belirtilen on dört yıllık dönemde Erzurum'daki sinema mekânlarının inşa, işletme ve izleme süreçlerini ortaya koymak; bu süreçlerin merkez-taşra ilişkileri, toplumsal cinsiyet pratikleri ve modernleşme örüntüleri açısından taşıdığı anlamı değerlendirmek araştırmanın temel amacını oluşturmaktadır. Nitel araştırma paradigması içinde tarihsel araştırma yöntemine dayanan inceleme, üç ayrı veri kategorisinden yararlanmıştır: Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı (BCA) ve Erzurum Belediyesi Arşivi belgeleri, dönemin yerel ve ulusal gazete koleksiyonları ile Türk sinema tarihine ilişkin ikincil literatür. Toplanan veriler doküman analizi yöntemiyle çözümlenmiş; bulgular tarihsel bağlam, siyasal konjonktür ve yerel toplumsal yapı dikkate alınarak yorumlanmıştır.Araştırma, dönem boyunca Erzurum'da dört sinema mekânının (Cumhuriyet, Saray, Doğu ve Halkevi sinemaları) etkin biçimde faaliyet gösterdiğini ortaya koymaktadır. Cumhuriyet Sineması'nın 1929'da belediye eliyle inşa edilmesi, Tek Parti döneminin taşradaki kültürel mobilizasyon stratejisinin somut bir örneğidir. Halkevi sineması CHP Genel Sekreterliğinin ideolojik iletim aracı olarak işlev görmüş; ücretli gösterim talepleri çevresinde gelişen yazışmalar taşradaki uygulama farklılıklarını gözler önüne sermiştir. Demokrat Parti döneminde Halkevlerinin kapatılmasıyla sinema işletmeciliği tamamen özel sektöre devrolmuş; Hollywood yapımları ve Yeşilçam ürünleri Erzurum izleyicisinin temel tercih alanı haline gelmiştir. Aynı dönemde uygulanan kadın matineleri, geleneksel toplumsal normlarla modernleşme süreçlerinin birbirini hem sınırlandırdığı hem de dönüştürdüğü bir uzlaşı alanı oluşturmuştur. Çalışma, taşra sinema tarihine yönelik mevcut akademik boşluğun bir bölümünü doldurma çabasıyla Erzurum özelinde sinema-kültür-iktidar ilişkisinin yerel boyutlarını belgelemektedir.
Förderung
- Yok
Zitieren
APA
Kayserili, S. K., & Kılıç, S. (2026). Erzurum'da Sinema Kültürünün Dönüşümü ve Gündelik Hayata Etkileri (1946-1960). Tarih ve Tarihçi, 5(1), 42-53. https://doi.org/10.62425/history.1949417
Vancouver
Kayserili SK, Kılıç S. Erzurum'da Sinema Kültürünün Dönüşümü ve Gündelik Hayata Etkileri (1946-1960). Tarih ve Tarihçi. 2026;5(1):42-53. doi:10.62425/history.1949417
BibTeX
@article{Kayserili2026,
author = {Kayserili, Serap Kurt and Kılıç, Selami},
title = {Erzurum'da Sinema Kültürünün Dönüşümü ve Gündelik Hayata Etkileri (1946-1960)},
journal = {Tarih ve Tarihçi},
year = {2026},
volume = {5},
number = {1},
pages = {42--53},
doi = {10.62425/history.1949417}
}
EUVIMED