Klasik Sözlüklerde İslâm Tarihi Bilgilerinin Kullanım Metodu: İbn Düreyd’in el-İştikāḳ’ı Örneği
Düzce İlahiyat Dergisi · 30.06.2026 · 10 (1) · 107-121
DOI: 10.61272/duid.1869231 ↗Kurz gefasst
Fachartikel in der Zeitschrift Düzce İlahiyat Dergisi, online erschienen am 30.06.2026. Verfasst von Ramazan Topal. Die Arbeit nennt 90 Literaturangaben.
Abstract (Originalsprache)
Sözlükler, bir toplumun duygu ve düşüncelerini ifade eden kelimeleri incelemesi bakımından o toplumun siyasî, sosyo-kültürel vb. yönleri ile alakalı önemli bilgiler içeren kaynaklardır. Hayatının önemli bir kısmını hicrî III. yüzyılda geçiren dil âlimi İbn Düreyd’in el-İştikāḳ’ı bu bağlamda önemli bir yere sahiptir. Arap kabileleri ve bunların önemli simalarının isimlerinin türemesini konu edinen eser Hz. Ömer’in divanını esas almış ve Şu‘ūbiye hareketine karşı bir cevap olarak yazılmıştır. Eserde isimlerin kökeni açıklanırken Eyyāmü’l-‘Arab, Cāhiliye, siyer, dört halife, Emevīler ve Abbāsīler dönemleriyle alakalı oldukça zengin bir malzeme kullanılmıştır. Bu çalışmada İbn Düreyd’in eserindeki İslâm öncesi ve İslâm tarihi ile ilgili bilgilerin kullanım yöntemi incelenmektedir. Eserin ilk İslâm tarihi kaynakları gibi klasik dönemde yazılması, Hz. Ömer’in divanını esas alması ve İslâm öncesi dönemden başlayıp yaklaşık hicrî 140 yılına kadarki döneme dair zengin bir malzeme sunması, eseri adeta klasik bir İslâm tarihi kaynağı haline getirmiştir. Fakat eserdeki bilgileri İbn Düreyd’in kendine has bir yöntemle kullanması, bu bilgilere ihtiyatlı yaklaşılması gerektiğini göstermektedir. Eserin Şu‘ūbiye’ye karşı telif edilmesine rağmen, eserde Şu‘ūbiye’nin anılmaması, İbn Düreyd’in onlara karşı hoşgörülü bir tavır takındığına işaret etmektedir. Ayrıca eserde Şu‘ūbiye taraftarı Ebū ‘Ubeyde Ma‘mer b. el-Müsennā’dan istifade edilmesi, Ebū ‘Ubeyde şahsında Şu‘ūbiye’nin göz ardı edilemeyecek ilmî bir seviyeye ulaştığını göstermektedir. Son olarak İbn Düreyd’in aktardığı İslâm tarihi metinlerine görüş, tercih, duygu ve mezhebî eğilimlerini yansıttığı müşahede edilmektedir. Özellikle Şī‘a’nın ılımlı kolu olan Mufaḍḍıla’ya meyilli olduğu ve bu meylinin metnin anlatım tarzı ve diline yansıdığı görülmektedir.
Zitieren
APA
Topal, R. (2026). Klasik Sözlüklerde İslâm Tarihi Bilgilerinin Kullanım Metodu: İbn Düreyd’in el-İştikāḳ’ı Örneği. Düzce İlahiyat Dergisi, 10(1), 107-121. https://doi.org/10.61272/duid.1869231
Vancouver
Topal R. Klasik Sözlüklerde İslâm Tarihi Bilgilerinin Kullanım Metodu: İbn Düreyd’in el-İştikāḳ’ı Örneği. Düzce İlahiyat Dergisi. 2026;10(1):107-121. doi:10.61272/duid.1869231
BibTeX
@article{Topal2026,
author = {Topal, Ramazan},
title = {Klasik Sözlüklerde İslâm Tarihi Bilgilerinin Kullanım Metodu: İbn Düreyd’in el-İştikāḳ’ı Örneği},
journal = {Düzce İlahiyat Dergisi},
year = {2026},
volume = {10},
number = {1},
pages = {107--121},
doi = {10.61272/duid.1869231}
}
EUVIMED