Âhâd ve Mütevâtir Kavramlarının Tanımsal Çıkmazları Üzerine
HADITH · 13.11.2026 · (17) · 278-311
DOI: 10.61218/hadith.2014619 ↗Kurz gefasst
Fachartikel in der Zeitschrift HADITH, online erschienen am 13.11.2026. Verfasst von Cemal Ağırman. Die Arbeit nennt 104 Literaturangaben.
Abstract (Originalsprache)
Haber olgusunun “tanımı, kategorizasyonu, bilgi ve amel değeri” tarih boyu tartışılagelen bir konudur. Bu konuda ne tanımda ne de tasnifte, tam bir görüş birliği sağlanabilmiş değildir. Temelde âhâd ve mütevâtir olmak üzere ikiye ayrılan haber türlerine, fıkıh, hadis ve kelâm ekollerinin yanı sıra bireysel yaklaşımlara göre de farklı anlamlar yüklenmiştir. Bu anlam farklılıkları dikkate alınmadan mutlak kavramlar üzerinden yapılan tartışmalar farklı telakkilere ve yanlış algılara yol açabilmektedir. Özellikle günümüzde sosyal medya ve televizyon programlarında, haber-i vâhid kavramı çoğu zaman hangi anlamda kullanıldığı belirtilmeden gündeme getirilmekte; bu da bazı sahih hadislere karşı duyarsızlık oluşmasına sebep olabilmektedir. Bu makalenin amacı, mütevâtir ve âhâd haberin tanımsal farklılıklarına ve bu farklılıklardan doğan algı problemlerine dikkat çekmek; daha tutarlı bir anlayış ve sağlıklı tartışmalar için zemin hazırlamak ve bu alanda farkındalık oluşturmaktır. Geçmişte olduğu gibi günümüzde de mütevâtir haber, müstakil kitap, tez ve makale düzeyinde çalışmalara konu olmuş; daha çok mahiyeti ve mezhepsel yaklaşımlar açısından ele alınmıştır. Buna karşılık haber-i vâhid ise ağırlıklı olarak bilgi ve hüccet değeri üzerinden tartışılmıştır. Bu çalışmada ise tespit, tahlil ve tenkit yöntemi esas alınarak özellikle tanımsal farklılıklar ve bu tanımların doğurduğu problemler üzerinde durulmuş, konu mütevâtir ve âhâd haberin tanımlarındaki örtüşmeler ve ayrışmalar dikkate alınarak karşılaştırmalı bir yaklaşımla ele alınmıştır. Netice itibariyle haber olgusunu bütüncül şekilde değerlendirmek, daha rafine ve tutarlı sonuçlar elde etmeyi mümkün kılacaktır. Bilgi kaynağının sadece mütevâtir haber olmadığı, bilginin bazen haber verenlerin çokluğu (mütevâtir); bazen onların adalet ve zabt gibi vasıfları; bazen de haberi kuşatan karineler sebebiyle meydana geldiği; ümmetin kabul ile karşıladığı, doğruladığı veya gereğiyle amel ettiği haberin selef ve halefin çoğunluğuna göre ilim ifade ettiği görüşü ve kabulünün öncelenmesi gerektiği vurgusuna yer verilmiştir.
Zitieren
APA
Ağırman, C. (2026). Âhâd ve Mütevâtir Kavramlarının Tanımsal Çıkmazları Üzerine. HADITH, 278-311. https://doi.org/10.61218/hadith.2014619
Vancouver
Ağırman C. Âhâd ve Mütevâtir Kavramlarının Tanımsal Çıkmazları Üzerine. HADITH. 2026:278-311. doi:10.61218/hadith.2014619
BibTeX
@article{Arman2026,
author = {Ağırman, Cemal},
title = {Âhâd ve Mütevâtir Kavramlarının Tanımsal Çıkmazları Üzerine},
journal = {HADITH},
year = {2026},
number = {17},
pages = {278--311},
doi = {10.61218/hadith.2014619}
}
EUVIMED