EUVIMEDEUVIMED entdecken
Crossref

DÎVÂNU LUGÂTİ’T-TÜRK’ÜN KÜLTÜREL AKTARIMINDA EDAT, BAĞLAÇ VE ENKLİTİKLERİN KULLANIMI

Azamat Pardayev, Shavkatjon Makhmadiev, Zokir Baynazarov

Türk Kültürü ve Hacı Bektaş Veli Araştırma Dergisi · 15.03.2026 · (117) · 549-568

DOI: 10.60163/tkhcbva.1846454 ↗

Kurz gefasst

Fachartikel in der Zeitschrift Türk Kültürü ve Hacı Bektaş Veli Araştırma Dergisi, online erschienen am 15.03.2026. Verfasst von Azamat Pardayev und 2 weiteren Autor:innen. Die Arbeit nennt 43 Literaturangaben.

AbstractBibliografische AngabenZitierenVerwandte Studien

Abstract (Originalsprache)

Bu çalışma, Türk dilbilim tarihinin kurucu metni kabul edilen Kâşgarlı Mahmut’un abidevîeseri Dîvânu Lugâti’t-Türk’ü, morfo-sentaktik bir yaklaşımla enklitikler (ekleşmiş yardımcıunsurlar) ve yardımcı sözcük grupları bağlamında incelemektedir. Eserin 11. yüzyıl Türk boyve kabile dillerine dair sunduğu fonetik, morfolojik ve leksik veriler, çalışmanın kuramsalzeminini oluşturmaktadır. Kâşgarlı’nın uzun yıllara dayanan saha araştırmaları ve sistematikgözlemleri neticesinde vücut bulan bu ansiklopedik sözlük; genel Türk boylarının sosyo-kültürelyapısı, folklorik derinliği, etnografik zenginliği ve coğrafi dağılımına dair paha biçilmez birveri bankası mahiyetindedir. Kâşgarlı Mahmut, eserinde sözcük türleri sistemini Klasik Arapdilbilimi gelenekleriyle uyumlu bir şekilde; isimler (esmâ), fiiller (ef’âl) ve yardımcı sözcükler(hurûf) olmak üzere üçlü bir tasnife tabi tutmuştur. Ancak onun asıl dehası, Buhara’dan DoğuTürkistan’a uzanan geniş bir coğrafyadaki diyalektolojik farklılıkları titizlikle saptamasındave her bir sözcüğün etnik aidiyetini (boy/kabile) belirtmesindeki bilimsel hassasiyetindeyatmaktadır. Bu yönüyle Kâşgarlı, modern anlamda karşılaştırmalı dilbilimin (comparativelinguistics) temellerini, Avrupa merkezli dilbilim ekollerinden yaklaşık sekiz asır önce atmış birevrensel bilgin ve ansiklopedik müellif olarak ön plana çıkmaktadır. Onun bu devasa mesaisi,salt bir sözlük yazımının ötesine geçerek Türk dünyasının o dönemdeki entelektüel haritasınıçıkaran disiplinlerarası bir kültür ansiklopedisi niteliği taşır. Çalışma, eserdeki yardımcısözcükler kategorisine odaklanarak üç ana başlık altında kurgulanmıştır. İlk bölümde, anlamsalilişkileri kuran edatlar; ikinci bölümde, söz dizimsel işlevlerinin yanı sıra vurgu ve tonaliteyibelirleyen enklitikler; son bölümde ise metin içi tutarlılığı sağlayan bağlaçlar ele alınmıştır. Sözkonusu yardımcı unsurlar, sadece dilbilgisel yapılar olarak değil, aynı zamanda Kâşgarlı’nınkültürel aktarımda kullandığı stratejik araçlar olarak tahlil edilmektedir.

Zitieren

APA

Pardayev, A., Makhmadiev, S., & Baynazarov, Z. (2026). DÎVÂNU LUGÂTİ’T-TÜRK’ÜN KÜLTÜREL AKTARIMINDA EDAT, BAĞLAÇ VE ENKLİTİKLERİN KULLANIMI. Türk Kültürü ve Hacı Bektaş Veli Araştırma Dergisi, 549-568. https://doi.org/10.60163/tkhcbva.1846454

Vancouver

Pardayev A, Makhmadiev S, Baynazarov Z. DÎVÂNU LUGÂTİ’T-TÜRK’ÜN KÜLTÜREL AKTARIMINDA EDAT, BAĞLAÇ VE ENKLİTİKLERİN KULLANIMI. Türk Kültürü ve Hacı Bektaş Veli Araştırma Dergisi. 2026:549-568. doi:10.60163/tkhcbva.1846454

BibTeX
@article{Pardayev2026,
  author = {Pardayev, Azamat and Makhmadiev, Shavkatjon and Baynazarov, Zokir},
  title = {DÎVÂNU LUGÂTİ’T-TÜRK’ÜN KÜLTÜREL AKTARIMINDA EDAT, BAĞLAÇ VE ENKLİTİKLERİN KULLANIMI},
  journal = {Türk Kültürü ve Hacı Bektaş Veli Araştırma Dergisi},
  year = {2026},
  number = {117},
  pages = {549--568},
  doi = {10.60163/tkhcbva.1846454}
}
Kostenlos starten →