SEYYİD NESÎMÎ VE YÜZÜLMENİN ONTOLOJİSİ
Türk Kültürü ve Hacı Bektaş Veli Araştırma Dergisi · 22.06.2026 · (118) · 725-754
DOI: 10.60163/tkhcbva.1714891 ↗Kurz gefasst
Fachartikel in der Zeitschrift Türk Kültürü ve Hacı Bektaş Veli Araştırma Dergisi, online erschienen am 22.06.2026. Verfasst von Yakup Kalın und 1 weiteren Autor:innen. Die Arbeit nennt 54 Literaturangaben.
Abstract (Originalsprache)
Seyyid İmadüddin Nesîmî’nin on beşinci asrın ilk çeyreğinde Halep’te katledildiği kaydedilmektedir. Tarihî metinlerin çoğunluğunda idamının, derisinin yüzülmesi suretiyle gerçekleştirildiği zikredilir. Aynı zamanda bu feci idam şekli, toplumsal hafızaya kazınmış bir olgudur. Çalışmamızın amacı, kültür tarihine derinlemesine işleyen ve aslında dönemin hukuk terminolojisinde de bir karşılığı olan selh (deri yüzme) cezasının, felsefi düzlemde kavramsal bir karşılığının bulunma ihtimalini sorgulamak, konuya bu perspektiften dikkat çekmektir. Nitekim yirminci yüzyılda bilimsel düzlemde yapılan birtakım çalışmalar, derinin, insan fizyolojisi ve psikolojisi açısından önemini göstermiştir. Hatta psikanalitik teorinin önemli kuramcılarından Didier Anzieu, düşünce tarihinde ilk defa fizyolojik bir organ olan derinin, ruhsal topografideki karşılığını deri-ben kavramsallaştırması ile karşılayarak derinin önemini kuramsal bir temele oturtur. Bununla birlikte İrlandalı filozof ve edebiyatçı Iris Murdoch, derisi yüzülerek katledilen Dionysosçu satyros Marsyas’a ilişkin anlatıyı felsefi düzlemde yeniden yorumlar ve geliştirdiği benliksizleşme etiği için metaforik bir zemin olarak kullanır. Ancak Anzieu ile Murdoch arasında dikkat çekici bir farklılık bulunur: İlki, teorisini, benliğin/‘deri-ben’in/derinin güçlendirilmesi ekseninde örmüşken; ikincisi, deri metaforunu ‘öteki’ sevgisiyle benlikten kurtulma düşüncesi merkezinde işler. Bu farkın olası gerekçesi ise iki düşünürün etik düzlemdeki pozisyonlarının temelinde yatan ontolojik tercihleridir. Zira Anzieu, modern dönemle birlikte gelişmeye başlayan mekanistik ontolojiyi benimser. Çağdaş bir Platoncu vasfıyla felsefi literatüre geçen Murdoch ise bu vasfının hakkını vererek klasik ontolojiyi yirminci yüzyılın entelektüel atmosferinde yeniden düşünür. Bu esaslı farka rağmen mezkûr iki yaklaşım birlikte işletilerek bu çalışmanın teorik çerçevesi oluşturulacaktır. Bu çerçevede klasik ontolojik kuramlardan biri olan vahdet-i vücut öğretisi, Anzieu ve Murdoch’tan hareketle oluşturacağımız bağlama tam olarak eklemlenebilir. İşte bu çalışmada vahdet-i vücut ontolojisinden bağımsız bir şekilde anlaşılması olanaksız olan Nesîmî ontolojisi ve bunun, Murdochçu ontolojiyle ilişkisi ele alınacaktır. Akabinde benliksizleşme etiği çerçevesinde deriden/benlikten sıyrılma (insilâh) kavramsallaştırması yine Murdoch ve Nesîmî açısından incelenecektir.
Zitieren
APA
Kalın, Y., & Kalın, C. Ç. (2026). SEYYİD NESÎMÎ VE YÜZÜLMENİN ONTOLOJİSİ. Türk Kültürü ve Hacı Bektaş Veli Araştırma Dergisi, 725-754. https://doi.org/10.60163/tkhcbva.1714891
Vancouver
Kalın Y, Kalın CÇ. SEYYİD NESÎMÎ VE YÜZÜLMENİN ONTOLOJİSİ. Türk Kültürü ve Hacı Bektaş Veli Araştırma Dergisi. 2026:725-754. doi:10.60163/tkhcbva.1714891
BibTeX
@article{Kaln2026,
author = {Kalın, Yakup and Kalın, Ceylan Çoşkuner},
title = {SEYYİD NESÎMÎ VE YÜZÜLMENİN ONTOLOJİSİ},
journal = {Türk Kültürü ve Hacı Bektaş Veli Araştırma Dergisi},
year = {2026},
number = {118},
pages = {725--754},
doi = {10.60163/tkhcbva.1714891}
}
EUVIMED