Tatar Destanlarında Kartal Motifi
YAZIT Kültür Bilimleri Dergisi · 22.06.2026 · 6 (1) · 77-89
DOI: 10.59902/yazit.1929685 ↗Kurz gefasst
Fachartikel in der Zeitschrift YAZIT Kültür Bilimleri Dergisi, online erschienen am 22.06.2026. Verfasst von Münire Baysan und 1 weiteren Autor:innen. Die Arbeit nennt 15 Literaturangaben.
Abstract (Originalsprache)
Avcı ve göçebe bir yaşam sürdüren Türk topluluklarında hayvanlarla kurulan yakın ilişki, zamanla inanç sistemine de yansımış; hayvan ata ve hayvan ana mitleriyle birlikte hayvanlara verilen önem artmıştır. Bu durum destanlarda da kendisini göstermiş, çeşitli hayvanlar destan kahramanlarının yardımcıları veya sembolik unsurları hâline gelmiştir. Hayvan kahraman tipleri arasında ise zengin motifleriyle kuşlar öne çıkmaktadır. Uçma özelliği sebebiyle gökyüzüyle ilişkilendirilen kuşlar, avcılık yetenekleri ve kahramana yardım etme işlevleri sayesinde ayrıcalıklı bir konuma sahip olmuştur. Tatar destanlarında tür çeşitliliği bakımından en geniş grubu oluşturan kuşlar arasında kartal, kutsallığıyla dikkat çekmektedir. Kahramanın zor zamanlarda kartalıyla haberleşmesi veya kartal şekline girerek sıkıntılardan kurtulması, şaman-kartal ilişkisinin destanlara yansıyan örnekleri arasında yer almaktadır. Bu çalışmada Tatar destanlarındaki kartal motifi incelenmiştir. Araştırmada nitel araştırma yöntemlerinden doküman analizi kullanılmıştır. Veri kaynağı olarak Fatih Urmançı’nın Tatar Destanları I adlı eserindeki destanlar esas alınmış, motiflerin belirlenmesinde Stith Thompson’ın Motif Index of Folk Literature adlı çalışmasından yararlanılmıştır. Eserde yer alan destanların tamamı taranmış ve bunların beşinde kartal motifi tespit edilmiştir. Kartalla ilgili bölümler ayrıntılı biçimde incelenerek motiflerin işlevleri ve destanlarla ilişkileri değerlendirilmiş, eserde yer almayan bazı unsurlar da yeni motifler olarak önerilmiştir. Sonuçta, kartal motifinin Tatar toplumunun mitolojik düşüncesini ve hayvanlara yüklediği değeri yansıttığı, ayrıca destanların somut olmayan kültürel mirasın korunması ve gelecek kuşaklara aktarılması bakımından önemli bir işleve sahip olduğu ortaya konulmuştur.
Zitieren
APA
Baysan, M., & Gürdoğan, B. (2026). Tatar Destanlarında Kartal Motifi. YAZIT Kültür Bilimleri Dergisi, 6(1), 77-89. https://doi.org/10.59902/yazit.1929685
Vancouver
Baysan M, Gürdoğan B. Tatar Destanlarında Kartal Motifi. YAZIT Kültür Bilimleri Dergisi. 2026;6(1):77-89. doi:10.59902/yazit.1929685
BibTeX
@article{Baysan2026,
author = {Baysan, Münire and Gürdoğan, Büşra},
title = {Tatar Destanlarında Kartal Motifi},
journal = {YAZIT Kültür Bilimleri Dergisi},
year = {2026},
volume = {6},
number = {1},
pages = {77--89},
doi = {10.59902/yazit.1929685}
}
EUVIMED