Klasik Şiirde Bağlamlı Dizin Çalışmalarına Dair: Fuzûlî’nin Leylâ ile Mecnûn Mesnevisi Örneği
YAZIT Kültür Bilimleri Dergisi · 22.06.2026 · 6 (1) · 138-169
DOI: 10.59902/yazit.1905667 ↗Kurz gefasst
Fachartikel in der Zeitschrift YAZIT Kültür Bilimleri Dergisi, online erschienen am 22.06.2026. Verfasst von İbrahim Karaman. Die Arbeit nennt 24 Literaturangaben.
Abstract (Originalsprache)
19. asrın son çeyreğinde, önce Hristiyanlık dininin kutsal kitabı olan İncil üzerine yapılan çalışmalarda kullanılan bağlamlı dizin çalışmaları sonraki dönemlerde edebî metinlerde de kullanılmaya başlanmıştır. İlk olarak 1875 yılında Shakespeare’in şiirleri üzerine Amerikalı edebiyat tarihçisi Horace Howard Furnes, bağlamlı dizin çalışmaları yapmıştır. Sonraki dönemlerde John Bartlett, Eugene F. Shewmaker gibi araştırmacılar başta olmak üzere birçok araştırmacı tarafından Shakespeare’in eserleri üzerine bu çalışmaları yapmaya devam etmişlerdir. 1900’lerin başında Albert Cook, Beowulf destanının metnini esas alarak bağlamlı dizin çalışması yapmıştır. 1911 ve 1916 yılları arasında Lane Coopera adlı edebiyat araştırmacısı, William Worthsworth’un ve Horace’ın eserlerinin bağlamlı dizinlerini yayımlamıştır. Batı’da 19. yy.da başlamış olan bağlamlı dizin çalışmaları, Doğu’da 1987 yılında Hâfız Dîvânı üzerine yapılan çalışmalar ile başlamıştır. Türkiye’de ise bağlamlı dizin çalışmaları 2007 yılında başlamıştır. Furkan Öztürk tarafından Bâkî Dîvânı üzerine yapılan bağlamlı dizin ve işlevsel sözlük doktora tezi ile başlayan bu çalışma, 2011’de Özer Şenödeyici’nin Nâ’ilî Dîvânı üzerine yaptığı bağlamlı dizin ve işlevsel sözlük çalışmalarıyla devam etmiştir. Klasik edebiyatımızın en nadide eserlerinden biri olan Leylâ ile Mecnûn, usta şair Fuzûlî’nin anlatımıyla özdeşleşerek asırlar boyunca okunmuştur. Edebiyatımızın şaheserlerinden olan bu mesnevi, birçok açıdan incelenmesine rağmen bağlamsal dizin ve işlevsel sözlük bakımından şimdiye kadar incelenmeye tabi tutulmamış ve söz konusu eserde sözcüklerin kullanıldıkları bağlama göre kazandıkları anlamın tespiti yapılmamıştır. Dolayısıyla Fuzûlî’nin günlük dilde kullanmış olduğu malzeme (deyimler, atasözleri, kalıplaşmış ifadeler, alıntılar, terkipler vb.) ile ilgili ögeleri nasıl işlediği ve bunları hangi bağlamlarda kullandığı herhangi bir çalışmanın konusu olmamıştır. Biz bu çalışmamızda Fuzûlî’nin Leylâ ile Mecnûn eserinden hareketle Fuzûlî’nin edebî kişiliğini ortaya koymayı amaçlamaktayız.
Zitieren
APA
Karaman, İ. (2026). Klasik Şiirde Bağlamlı Dizin Çalışmalarına Dair: Fuzûlî’nin Leylâ ile Mecnûn Mesnevisi Örneği. YAZIT Kültür Bilimleri Dergisi, 6(1), 138-169. https://doi.org/10.59902/yazit.1905667
Vancouver
Karaman İ. Klasik Şiirde Bağlamlı Dizin Çalışmalarına Dair: Fuzûlî’nin Leylâ ile Mecnûn Mesnevisi Örneği. YAZIT Kültür Bilimleri Dergisi. 2026;6(1):138-169. doi:10.59902/yazit.1905667
BibTeX
@article{Karaman2026,
author = {Karaman, İbrahim},
title = {Klasik Şiirde Bağlamlı Dizin Çalışmalarına Dair: Fuzûlî’nin Leylâ ile Mecnûn Mesnevisi Örneği},
journal = {YAZIT Kültür Bilimleri Dergisi},
year = {2026},
volume = {6},
number = {1},
pages = {138--169},
doi = {10.59902/yazit.1905667}
}
EUVIMED