Müstensih Yanılgısından Müellif Kaybına: Kemalpaşazâde’ye Atfedilen Hanefî Biyografisinin Kimlik Sorunu ve Metnin Tahkiki
İslam Hukuku Araştırmaları Dergisi · 12.08.2026 · (47) · 263-298
DOI: 10.59777/ihad.1852163 ↗Kurz gefasst
Fachartikel in der Zeitschrift İslam Hukuku Araştırmaları Dergisi, online erschienen am 12.08.2026. Verfasst von Muhammet Ali Çağlar. Die Arbeit nennt 67 Literaturangaben.
Abstract (Originalsprache)
Osmanlı’nın önde gelen alimlerinden Kemalpaşazâde (öl. 940), pek çok eser kaleme alarak tarihte kalıcı izler bırakmıştır. Onun popüler bir kimliğe sahip olması eserlerinin pek çok kez istinsah edilip günümüze ulaşmasını kolaylaştırmıştır. Fakat aynı popülerlik aslen kendisine ait olmayan bazı eserlerin de ona nispet edilmesine sebep olmuştur. Bu olumsuz yön, son zamanlarda kaleme alınan çalışmalarda, H. Çeker gibi bazı araştırmacıların dile getirdiği üzere “Osmanlı coğrafyasında ilk Hanefî biyografi derlemesi”nin kendisine ait olduğu şeklinde bir yanlışı doğurmuştur. Esasen bu çalışma, böylesi kıymetli vasfa sahip bir eseri tahkik etmek amacıyla çıkılan yolun yanlış nispet şüpheleriyle başka bir yöne evrilmesi sonucunu doğurmuştur. Neticede çoğunlukla istinsah tarihi belli olmayan risalelerin meçhul müstensihleri tarafından bir yazma eserin aidiyetinin değişmesindeki role dair bütüncül bir resme ulaşılmıştır. Muhtemelen birbirini tekrarlayan yanlışlar zinciri ile aslında Kemalpaşazâde’ye ait olmayan bir eser sanki onun kaleminden çıkmış gibi bir konuma yükseltilmiştir. Çalışmada, bu yaygın yanlıştan habersizce tahkiki tamamlanan risalenin kaynaklarını tespit etme aşamasındaki bazı ipuçlarıyla karşılaşılmıştır. Bu ipuçları takip edilerek eserin asıl ait olduğu kişi “tersten bir yöntemle” tespit edilmiştir. Böylece Kemalpaşazâde’ye atfedilen pek çok sayıda nüshanın yanlış kaydedildiği, aslında Tâcü’t-Terâcim’in bir özeti mahiyetinde olup İbn Kutluboğa’ya (öl. 879) ait olacak şekilde düzeltilmesi gerektiği sonucuna ulaşılmıştır. Ayrıca buradaki yanlış kataloglanma yolundaki ana etken olan meçhul müstensihlerin rolü de özel bir incelemeye tabi tutularak yazma eserler üzerine gelecekte yapılması muhtemel çalışmalara bir bakış açısı sunulmaya gayret edilmiştir.
Zitieren
APA
Çağlar, M. A. (2026). Müstensih Yanılgısından Müellif Kaybına: Kemalpaşazâde’ye Atfedilen Hanefî Biyografisinin Kimlik Sorunu ve Metnin Tahkiki. İslam Hukuku Araştırmaları Dergisi, 263-298. https://doi.org/10.59777/ihad.1852163
Vancouver
Çağlar MA. Müstensih Yanılgısından Müellif Kaybına: Kemalpaşazâde’ye Atfedilen Hanefî Biyografisinin Kimlik Sorunu ve Metnin Tahkiki. İslam Hukuku Araştırmaları Dergisi. 2026:263-298. doi:10.59777/ihad.1852163
BibTeX
@article{alar2026,
author = {Çağlar, Muhammet Ali},
title = {Müstensih Yanılgısından Müellif Kaybına: Kemalpaşazâde’ye Atfedilen Hanefî Biyografisinin Kimlik Sorunu ve Metnin Tahkiki},
journal = {İslam Hukuku Araştırmaları Dergisi},
year = {2026},
number = {47},
pages = {263--298},
doi = {10.59777/ihad.1852163}
}
EUVIMED