İslâm-Osmanlı Hukukunda Bir Adli Yazışma Örneği Olarak Nakl-i Şehâdet Belgeleri
İslam Hukuku Araştırmaları Dergisi · 21.06.2026 · (47) · 107-137
DOI: 10.59777/ihad.1824580 ↗Kurz gefasst
Fachartikel in der Zeitschrift İslam Hukuku Araştırmaları Dergisi, online erschienen am 21.06.2026. Verfasst von Fırat Orğun. Die Arbeit nennt 53 Literaturangaben.
Abstract (Originalsprache)
Adaletin tesisini temel gaye addeden İslâm hukuku, bunu sağlamak için birtakım araçlar öngörmüştür. Bunların en önemlisi yargı (kazâ) kurumudur. Anılan gaye, bir yandan sıkı kurallarla yargısal delillerin tespitine ve yargılama süreçlerinin düzenlenmesini sağlamıştır. Diğer yandan hayat şartlarını ve insan ihtiyaçlarını göz önünde bulundurarak kolaylaştırıcı yöntemlere müsamaha gösterilmesinin önünü açmıştır. Bu kapsamda kanuni delil sistemi benimsenmiş ve şahitlik, başlıca ispat vasıtası kabul edilmiştir. Davalardaki şahitliğin, bizzat şahitlerce ve dava hâkimi huzurunda icrası esastır. Ancak ulaşım ve iletişim imkânlarının, şahitliğin her zaman bu şekilde edasını mümkün kılmayacağı gerçeğinden hareketle uzak mesafeden icrasına da izin verilmiştir. Bunun için dolaylı şahitlik ile kadılar arası yazışma (kitâbu’l-kâdî ile’l-kâdî) şeklinde iki farklı yöntem belirlenmiştir. Bu yöntemde bir davanın uzakta bulunan şahidi, dava hâkiminin dışındaki bir hâkimin huzurunda şahitliğini eda eder. Hâkim de buna dair bir belge düzenleyerek yol şahitleri (şühûdü’t-tarîk) eşliğinde dava hâkimine gönderir. Düzenlenen belgeye kitâb, hitâb veya nakil gibi isimler verilir. Çalışmada bunlar nakl-i şehâdet belgeleri olarak adlandırılmıştır. Öte yandan günümüze ulaşan en eski kadı sicilleri 15. asrın sonlarına ait olmakla birlikte farklı şehirlere ait ilk geniş seriler 16. asrın başlarında karşımıza çıkar. Bu sicillerde, yargı mensupları tarafından nakil uygulamasının kullanıldığını gösteren çok sayıda dava kaydına rastlandığı gibi bazılarında nakil belgelerinin suretlerine de yer verilir. Bu çalışma anılan döneme ait nakil belgelerini incelemeyi amaçlamaktadır. Bu maksatla 16. asrın başlarından seçilen dört örnek esas alınmıştır. İçlerinden birinin yeniden yazımı yapılarak İslâm hukuku ve diplomatika açısından anlam taşıyan bölümleri numaralandırılıp tahlil ve izah edilmiştir. Bölümlerin anlaşılabilmesi için çalışmanın ilk bölümünde İslâm yargı hukukunun ilgili kısımları ana hatlarıyla verilmiştir. Ayrıca bu belgelerin, normal hüccetlerden ayrı özellikler taşıyan bir belge çeşidi olduğu gösterilmiştir. Çalışma, nakil belgelerini inceleyen ilk araştırma olmasının yanında fıkıh, hukuk, tarih ve diplomatik bilimlerinin ortak alanına hitap etmesi bakımından ayrıca önemlidir.
Zitieren
APA
Orğun, F. (2026). İslâm-Osmanlı Hukukunda Bir Adli Yazışma Örneği Olarak Nakl-i Şehâdet Belgeleri. İslam Hukuku Araştırmaları Dergisi, 107-137. https://doi.org/10.59777/ihad.1824580
Vancouver
Orğun F. İslâm-Osmanlı Hukukunda Bir Adli Yazışma Örneği Olarak Nakl-i Şehâdet Belgeleri. İslam Hukuku Araştırmaları Dergisi. 2026:107-137. doi:10.59777/ihad.1824580
BibTeX
@article{Orun2026,
author = {Orğun, Fırat},
title = {İslâm-Osmanlı Hukukunda Bir Adli Yazışma Örneği Olarak Nakl-i Şehâdet Belgeleri},
journal = {İslam Hukuku Araştırmaları Dergisi},
year = {2026},
number = {47},
pages = {107--137},
doi = {10.59777/ihad.1824580}
}
EUVIMED