Ziya Gökalp ve Hilâfetin İlgası: Siyasal Düşünce Bağlamında Bir İnceleme
Uluslararası Ekonomi Siyaset İnsan ve Toplum Bilimleri Dergisi · 29.10.2026 · 9 (6 - Ziya Gökalp Özel Sayısı) · 28-47
DOI: 10.59445/ijephss.2037146 ↗Kurz gefasst
Fachartikel in der Zeitschrift Uluslararası Ekonomi Siyaset İnsan ve Toplum Bilimleri Dergisi, online erschienen am 29.10.2026. Verfasst von İsmet Türkmen. Die Arbeit nennt 98 Literaturangaben. Gefördert von: Çalışma, kamusal, özel, ticari nitelikte ya da kar amacı gütmeyen herhangi bir kurumdan destek alınmadan hazırlanmıştır..
Abstract (Originalsprache)
Birinci Dünya Savaşı’nın ardından Osmanlı Devleti’nin askerî ve siyasi bakımdan içine düştüğü çözülme süreci, Mondros Mütarekesi sonrasında Anadolu’nun işgale uğraması ve ülkenin bağımsızlığını kaybetme tehlikesiyle karşı karşıya kalması, Millî Mücadele’nin ortaya çıkışında belirleyici olmuştur. Mustafa Kemal Paşa’nın öncülüğünde örgütlenen bu mücadelede, başlangıçta hilâfet makamının ve saltanatın kurtarılması söylemi de toplumsal desteği güçlendirmek ve hareketin meşruiyet zeminini oluşturmak amacıyla kullanılmıştır. Ancak savaşın kazanılmasının ardından ortaya çıkan cumhuriyet temelli siyasal yapı, Hilâfet kurumunun konumunu tartışmalı hâle getirmiştir. Bu süreçte Hilâfet makamının yetki ve sorumluluklarının hukukî çerçevede netleştirilmemiş olması, yeni kurulan devlet yapısı açısından önemli bir belirsizlik oluşturmuştur. Bu tartışmaların düşünsel zemininde ise Ziya Gökalp’in görüşleri önem arz etmektedir. Gökalp, Hilâfetin tamamen ortadan kaldırılmasından ziyade, onun siyasetten arındırılmış bir yapıya dönüştürülmesi gerektiğini savunmuştur. Ona göre Hilâfet, saltanattan ayrıştırılmış ve sadece dinî temsil fonksiyonu taşıyan bir kurum hâline getirilmelidir. Gökalp’in yaklaşımında Hilâfet, yasama, yürütme ve yargı alanlarına müdahil olmayan; yalnızca İslam toplumlarının dinî eğitim ve manevi rehberlik ihtiyaçlarını karşılayan bir danışma ve temsil mekanizması olarak konumlandırılmaktadır. Bu araştırmanın hazırlık sürecinde Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı verilerinden, TBMM arşiv kayıtlarından, dönemin süreli yayınları, telif ve tetkik eserlerden istifade edilmiştir. Araştırmada nitel verilere dayandırılan araştırma yöntemi esas alınmakla birlikte, ikincil kaynaklardan hareketle ulaştığımız belge ve dokümanlar vasıtasıyla betimsel analiz uygulanmıştır.
Förderung
- Çalışma, kamusal, özel, ticari nitelikte ya da kar amacı gütmeyen herhangi bir kurumdan destek alınmadan hazırlanmıştır.
Zitieren
APA
Türkmen, İ. (2026). Ziya Gökalp ve Hilâfetin İlgası: Siyasal Düşünce Bağlamında Bir İnceleme. Uluslararası Ekonomi Siyaset İnsan ve Toplum Bilimleri Dergisi, 9(6 - Ziya Gökalp Özel Sayısı), 28-47. https://doi.org/10.59445/ijephss.2037146
Vancouver
Türkmen İ. Ziya Gökalp ve Hilâfetin İlgası: Siyasal Düşünce Bağlamında Bir İnceleme. Uluslararası Ekonomi Siyaset İnsan ve Toplum Bilimleri Dergisi. 2026;9(6 - Ziya Gökalp Özel Sayısı):28-47. doi:10.59445/ijephss.2037146
BibTeX
@article{Trkmen2026,
author = {Türkmen, İsmet},
title = {Ziya Gökalp ve Hilâfetin İlgası: Siyasal Düşünce Bağlamında Bir İnceleme},
journal = {Uluslararası Ekonomi Siyaset İnsan ve Toplum Bilimleri Dergisi},
year = {2026},
volume = {9},
number = {6 - Ziya Gökalp Özel Sayısı},
pages = {28--47},
doi = {10.59445/ijephss.2037146}
}
EUVIMED