İşin Niteliğinin Fazla Çalışmaya Etkisi
Çukurova Üniversitesi Hukuk Araştırmaları Dergisi · 29.06.2026 · (9) · 480-534
DOI: 10.59399/cuhad.1897084 ↗Kurz gefasst
Fachartikel in der Zeitschrift Çukurova Üniversitesi Hukuk Araştırmaları Dergisi, online erschienen am 29.06.2026. Verfasst von Ertuğrul Yuvalı und 1 weiteren Autor:innen. Die Arbeit nennt 113 Literaturangaben. Gefördert von: YOK.
Abstract (Originalsprache)
İş hukuku, işçi ile işveren arasındaki bireysel çalışma ilişkisinden doğan hak ve yükümlülükleri düzenleyen; ekonomik ve örgütsel açıdan daha güçlü konumda bulunan işveren karşısında görece zayıf durumda bulunan işçiyi korumayı ve çalışma ilişkisinde adil bir denge tesis etmeyi amaçlayan bir hukuk dalıdır. Bu koruyucu işlevin somut yansımalarından biri, işçinin maddi ve manevi varlığını sürdürebilmesi ile sosyal yaşamını devam ettirebilmesi amacıyla çalışma sürelerinin hukuken sınırlandırılmasıdır. Bu bağlamda fazla çalışma kurumu, işçiyi koruma ilkesi temelinde şekillenmiş olup, yasal sınırları aşan çalışmalar karşılığında işçiye artırımlı ücret ödenmesi veya serbest zaman kullandırılması öngörülmüştür. Böylece fazla çalışma, işçi bakımından ya ücret artışı ya da dinlenme imkânı şeklinde telafi edilerek emeğin karşılıksız kalmasının önüne geçilmektedir. İş hukuku mevzuatımızda fazla çalışma kurumu, çalışma yaşamının olağan bir unsuru değil, istisnai nitelikte bir çalışma unsurudur. Bununla birlikte uygulamada fazla çalışma kurumuna sıklıkla rastlanması, konunun normatif sınırlarının ve koruyucu mekanizmalarının önemini artırmaktadır. Özellikle uygulamada en çok karşılaşılan sorunlardan birisi, fazla çalışmanın ispatı hususudur. Zira mevzuatımızda fazla çalışmanın ispatına ilişkin ne İş Kanunu(İK) ne de diğer kanunlarda doğrudan hukuki düzenleme bulunmamaktadır. Ancak bu boşluk İş Mahkemeleri Kanunu(İMK) m.9 uyarınca Hukuk Muhakemeleri Kanunu(HMK)’nun ilgili hükümleri uygulanarak giderilebilecektir. Bunla beraber fazla çalışmayı gösteren başlıca deliller olan ücret bordroları, puantaj kayıtları ve işyerine giriş-çıkış belgeleri genellikle işverenin hâkimiyetinde olduğu için işçi ciddi ispat zorluğu ile karşılaşmaktadır. Bu güçlük özellikle kayıt tutma yükümlüğü bulunan işverenin çalışma saatlerine ilişkin kayıtları düzenlenmemesi halinde daha da belirginleşmektedir. Bu nedenle işin niteliği hem fazla çalışmanın hukuki varlığı hem de ispatı açısından merkezi bir kavram olarak dikkati çekmektedir. Ayrıca tanık beyanlarının yoğun biçimde kullanıldığı fazla çalışmaya ilişkin uyuşmazlıklarda işin niteliği daha da önem kazanmaktadır. Bu çalışma, işin niteliğinin fazla çalışma üzerindeki etkisini, iş türüne göre fazla çalışmanın nasıl değerlendirilmesi gerektiğini ve uygulamada sıkça karşılaşılan özel çalışma biçimlerine ilişkin fazla çalışmanın ispatını, uygulama ve yargı kararları ışığında ele almaktadır.
Förderung
- YOK
Zitieren
APA
Yuvalı, E., & Cengiz, S. (2026). İşin Niteliğinin Fazla Çalışmaya Etkisi. Çukurova Üniversitesi Hukuk Araştırmaları Dergisi, 480-534. https://doi.org/10.59399/cuhad.1897084
Vancouver
Yuvalı E, Cengiz S. İşin Niteliğinin Fazla Çalışmaya Etkisi. Çukurova Üniversitesi Hukuk Araştırmaları Dergisi. 2026:480-534. doi:10.59399/cuhad.1897084
BibTeX
@article{Yuval2026,
author = {Yuvalı, Ertuğrul and Cengiz, Selçuk},
title = {İşin Niteliğinin Fazla Çalışmaya Etkisi},
journal = {Çukurova Üniversitesi Hukuk Araştırmaları Dergisi},
year = {2026},
number = {9},
pages = {480--534},
doi = {10.59399/cuhad.1897084}
}
EUVIMED