TİCARİ İMTİYAZLARDAN EGEMENLİK KAYBINA: OSMANLIDA KAPİTÜLASYONLAR
Toplum Ekonomi ve Yönetim Dergisi · 15.06.2026 · 7 (2) · 529-541
DOI: 10.58702/teyd.1847045 ↗Kurz gefasst
Fachartikel in der Zeitschrift Toplum Ekonomi ve Yönetim Dergisi, online erschienen am 15.06.2026. Verfasst von Sedat Kavak. Die Arbeit nennt 10 Literaturangaben.
Abstract (Originalsprache)
Bu çalışmada, tarihsel süreç boyunca birçok devleti etkileyen kapitülasyon kavramı, tarihsel bir perspektif ve iktisat sosyolojisi çerçevesinde ele alınmıştır. Araştırmada öncelikle kapitülasyonların kökeni, tanımı ve tarihsel gelişimi incelenmiş; ardından Osmanlı Devleti üzerindeki ekonomik, siyasi, hukuki ve toplumsal etkileri analiz edilmiştir. Çalışma, nitel araştırma yöntemlerinden doküman incelemesine dayanmaktadır. Elde edilen bulgular, kapitülasyonların kökeninin eski dönemlere uzandığını ve Osmanlı Devleti’nde ilk kez I. Murat döneminde yabancı devletlere tanındığını göstermektedir. II. Mehmet döneminde Venedik ve Ceneviz’e verilen kapitülasyonların kapsamının genişletildiği, Kanuni Sultan Süleyman döneminde Fransa’ya tanınan kapitülasyonların ise en kapsamlı yapıya ulaştığı tespit edilmiştir. Ayrıca I. Mahmut döneminde verilen kapitülasyonlarla süre sınırlamasının kaldırıldığı belirlenmiştir. Başlangıçta Osmanlı Devleti’nin güçlü olduğu dönemlerde ekonomik canlanmayı sağlamak ve dış politikada denge unsuru oluşturmak amacıyla verilen kapitülasyonların, devletin zayıflamasıyla birlikte egemenliği sınırlayan ve kalıcı bir nitelik kazandığı sonucuna ulaşılmıştır. Kapitülasyonlar, Osmanlı ekonomisini derinden etkilemiş; artan iç ve dış borçlanma sonucunda borçların ödenememesi Düyûn-ı Umûmiye İdaresinin kurulmasına yol açmıştır. Bu süreçte devlet, vergi toplama yetkisini dahi büyük ölçüde kaybetmiş; ekonomik bağımlılık, iç ve dış isyanları tetiklemiştir. Toplumsal düzeyde ise işsizlik, asayiş sorunları ve kırdan kente göçün artmasıyla kentlerde ciddi sosyolojik ve yapısal problemler ortaya çıkmıştır.
Zitieren
APA
Kavak, S. (2026). TİCARİ İMTİYAZLARDAN EGEMENLİK KAYBINA: OSMANLIDA KAPİTÜLASYONLAR. Toplum Ekonomi ve Yönetim Dergisi, 7(2), 529-541. https://doi.org/10.58702/teyd.1847045
Vancouver
Kavak S. TİCARİ İMTİYAZLARDAN EGEMENLİK KAYBINA: OSMANLIDA KAPİTÜLASYONLAR. Toplum Ekonomi ve Yönetim Dergisi. 2026;7(2):529-541. doi:10.58702/teyd.1847045
BibTeX
@article{Kavak2026,
author = {Kavak, Sedat},
title = {TİCARİ İMTİYAZLARDAN EGEMENLİK KAYBINA: OSMANLIDA KAPİTÜLASYONLAR},
journal = {Toplum Ekonomi ve Yönetim Dergisi},
year = {2026},
volume = {7},
number = {2},
pages = {529--541},
doi = {10.58702/teyd.1847045}
}
EUVIMED