EUVIMEDEUVIMED entdecken
Crossref

Matematiğin Mantıksal Temellerinin Krizi: D. Hilbert ve İspat Teorisi Etrafındaki Tamamlayıcı Tartışma

Hatice Kırmacı

Felsefe Dünyası · 15.07.2026 · (83) · 32-49

DOI: 10.58634/felsefedunyasi.1868130 ↗

Kurz gefasst

Fachartikel in der Zeitschrift Felsefe Dünyası, online erschienen am 15.07.2026. Verfasst von Hatice Kırmacı. Die Arbeit nennt 21 Literaturangaben.

AbstractBibliografische AngabenZitieren

Abstract (Originalsprache)

Matematiğin mantıksal temellerinin krizi, sonsuz kümelerin, sayıya benzeyen matematiksel bir nesne gibi öne sürülmesiyle ve Russell’ın paradokslarıyla birlikte ortaya çıkmıştır. Matematiğin temellerini ortaya koyma çabaları esnasında, bazı matematiksel formüllerin kendi aralarında çelişmesi matematiğin krizini yansıtan önemli bir problematiktir. Çalışmamızda matematiğin temellerini sağlamlaştırmaya yönelik Hilbert’in ispat teorisinin söz konusu sorunu nasıl çözdüğünü incelemekteyiz. Hilbert’in teorisi birçok eleştiriye konu olmakla birlikte, mantık ve matematik alanlarında verimli fikirlere zemin olmuştur. Çalışmamızın amacı, Hilbert’in ispat teorisini geliştirmek için hazır bulduğu uygun zeminlerin, teorinin etrafındaki tartışmalar aracılığı ile doğrudan veya dolaylı olarak öne sürülen eleştirilerin, revizyonlar, önerilerin, söz konusu teorinin yıkımına değil, onun daha açık kılınması, daha iyi tanımlanması, sınırlarının daha belirgin olması bakımından tamamlayıcı nitelikte olduklarını ve nihayet günümüzde de geçerli olan bu teoriye temel oluşturduklarını göstermektir. Araştırmada önce Hilbert’in ispat teorisini açıkladık ve Hilbert’in ispat teorisini ve çeşitli düşünür, mantıkçı ve matematikçinin konuyla ilgili görüşünü literatüre başvurarak inceledik ve nihayet bu amacı destekleyen çıktıların altını çizerek onların bütünlüklü bir yönü olduğunu öne çıkardık. Sonuç olarak Hilbert’in projesinin bir parçası olan ispat teorisinin, matematiksel doğruluk ile mantıksal çelişmezliği özdeşleştirdiğini görmekteyiz. Hilbert’in matematiği farklı düzeylere ayırarak formel katmanı koruyan ve sistemsel çelişmelere bir çözüm olabilecek bir metamatematiği ortaya çıkarttığını, ancak söz konusu teorisini sonlu zeminde sınırlandırmak zorunda kaldığını görmekteyiz. Hilbert tarafından önerilen ve başlatılan ispat teorisi; mantıkçılar, matematikçiler ve filozoflar tarafından yöneltilen eleştiriler ve katkılarla sınanarak birçok kez gündeme gelmiştir. Konu ile ilgili zengin tartışma zemininde yer alan farklı görüşlerin ortak yönü ve teorinin günümüze kadar ulaşmasının önemli bir nedeni, söz konusu eleştirilerin birbirlerini tamamlayıcı nitelikte olmasıdır.

Zitieren

APA

Kırmacı, H. (2026). Matematiğin Mantıksal Temellerinin Krizi: D. Hilbert ve İspat Teorisi Etrafındaki Tamamlayıcı Tartışma. Felsefe Dünyası, 32-49. https://doi.org/10.58634/felsefedunyasi.1868130

Vancouver

Kırmacı H. Matematiğin Mantıksal Temellerinin Krizi: D. Hilbert ve İspat Teorisi Etrafındaki Tamamlayıcı Tartışma. Felsefe Dünyası. 2026:32-49. doi:10.58634/felsefedunyasi.1868130

BibTeX
@article{Krmac2026,
  author = {Kırmacı, Hatice},
  title = {Matematiğin Mantıksal Temellerinin Krizi: D. Hilbert ve İspat Teorisi Etrafındaki Tamamlayıcı Tartışma},
  journal = {Felsefe Dünyası},
  year = {2026},
  number = {83},
  pages = {32--49},
  doi = {10.58634/felsefedunyasi.1868130}
}
Kostenlos starten →