Polskie poematy symfoniczne – zwieńczenie młodopolskiej historii: Różycki, Morawski
Notes Muzyczny · 30.06.2026 · 1 (25) · 57-84
DOI: 10.5604/01.3001.0055.7994 ↗Kurz gefasst
Fachartikel in der Zeitschrift Notes Muzyczny, erschienen am 30.06.2026. Verfasst von Aleksandra Orczykowska-Piotrowska.
Abstract (Originalsprache)
Młodopolskie poematy symfoniczne stanowią ukoronowanie rozwoju tego gatunku w muzyce polskiej przełomu XIX i XX wieku. Stały się one niejako efektem dojrzewania polskiej świadomości symfonicznej, a zarazem odpowiedzią na estetyczne postulaty młodopolan. Charakterystyczna dla epoki staje się fascynacja tematyką tragiczną, symboliczną (w tym egzystencjalną i metafizyczną) oraz pesymistyczną, a także ambiwalentny stosunek twórców do tradycji narodowej, która przestaje być jednoznacznie gloryfikowana, ustępując miejsca refleksji nad losem jednostki. Nadal daje się zauważyć pewną dwoistość tendencji stylistycznych: z jednej strony wciąż obecny jest nurt bardziej zachowawczy, zakorzeniony w dojrzałym romantyzmie i tradycji narodowej, z drugiej zaś modernistyczne dążenia do odnowy języka muzycznego, inspirowane osiągnięciami europejskimi.
Poematy symfoniczne Ludomira Różyckiego zdecydowanie wyrastają z estetyki dojrzałego romantyzmu, choć niepozbawione są akcentów wywodzących się z aktualnych wówczas osiągnięć europejskich twórców muzycznych. Kompozytor sięga po inspiracje literackie i malarskie silnie zakorzenione w kulturze polskiej (Stańczyk, Bolesław Śmiały, Anhelli), a także po tematykę uniwersalną i symboliczną (Król Kofetua, Mona Lisa Gioconda). Jego dzieła charakteryzuje bogata kolorystyka orkiestrowa oraz umiejętne łączenie narracji epickiej z liryczną ekspresją. Różycki unika skrajnego modernizmu, koncentrując się raczej na budowaniu nastroju i obrazowości, stopniowo poszerzając swój język kompozytorski o środki impresjonistyczne czy nawet ekspresjonistyczne (w łagodniejszej, słowiańskiej odmianie).
Zupełnie odmienne oblicze – najbardziej radykalne i awangardowe – reprezentują poematy symfoniczne Eugeniusza Morawskiego-Dąbrowy. Jego twórczość naznaczona jest silnym napięciem emocjonalnym wpisującym się w estetykę modernistyczną, w nurcie ekspresjonistycznym. Poematy tego kompozytora, inspirowane przede wszystkim mroczną, psychotyczną poezją Edgara Allana Poego (ballada Kruk stała się inspiracją dla utworu pt. Nevermore, a wiersz Ulalume – natchnieniem dla jednoimiennej kompozycji), koncentrują się na stanach obłędu, melancholii i doświadczeniu śmierci.
Konkluzją całej serii czterech artykułów autorki dotyczących polskich poematów symfonicznych jest ukazanie różnorodności stylistycznej tych utworów, podkreślenie ich znaczenia dla rozwoju polskiej muzyki symfonicznej z przełomu XIX i XX wieku oraz wskazanie potrzeby ponownego odkrywania dorobku kompozytorów pozostających niejednokrotnie w cieniu najbardziej znanych twórców epoki.
Zitieren
APA
Orczykowska-Piotrowska, A. (2026). Polskie poematy symfoniczne – zwieńczenie młodopolskiej historii: Różycki, Morawski. Notes Muzyczny, 1(25), 57-84. https://doi.org/10.5604/01.3001.0055.7994
Vancouver
Orczykowska-Piotrowska A. Polskie poematy symfoniczne – zwieńczenie młodopolskiej historii: Różycki, Morawski. Notes Muzyczny. 2026;1(25):57-84. doi:10.5604/01.3001.0055.7994
BibTeX
@article{OrczykowskaPiotrowska2026,
author = {Orczykowska-Piotrowska, Aleksandra},
title = {Polskie poematy symfoniczne – zwieńczenie młodopolskiej historii: Różycki, Morawski},
journal = {Notes Muzyczny},
year = {2026},
volume = {1},
number = {25},
pages = {57--84},
doi = {10.5604/01.3001.0055.7994}
}
EUVIMED