EUVIMEDEUVIMED entdecken
Crossref

Mechanizm transmisji polityki pieniężnej w Polsce Stan wiedzy w 2023 roku

Michał Greszta, Marcin Humanicki, Mariusz Kapuściński, Tomasz Kleszcz, Andrzej Kocięcki, Jacek Kotłowski, Michał Ledóchowski, Michał Łesyk, Tomasz Łyziak, Mateusz Pipień, Piotr Popowski, Ewa Stanisławska und 5 weitere

Materiały i Studia · 30.06.2023 · 34 (346) · 1-122

DOI: 10.5604/01.3001.0055.7871 ↗

Kurz gefasst

Fachartikel in der Zeitschrift Materiały i Studia, erschienen am 30.06.2023. Verfasst von Michał Greszta und 16 weiteren Autor:innen. Die Arbeit nennt 97 Literaturangaben.

AbstractBibliografische AngabenZitierenVerwandte Studien

Abstract (Originalsprache)

Niniejszy raport przedstawia aktualny stan wiedzy nt. mechanizmu transmisji polityki pieniężnej w Polsce. Uzyskane wyniki potwierdzają wpływ krótkoterminowych stóp procentowych na szereg zmiennych makroekonomicznych, w szczególności wskazując, że po zaostrzeniu polityki pieniężnej – ceteris paribus – następuje aprecjacja waluty krajowej oraz – z pewnym opóźnieniem – spadek wolumenu kredytu, aktywności gospodarczej i inflacji.



Zmiany zachodzące w ostatnich latach w polskiej gospodarce miały różnokierunkowy wpływ na transmisję polityki pieniężnej. Z jednej strony, do jej osłabienia przyczyniał się spadek zadłużenia złotowego gospodarstw domowych i przedsiębiorstw niefinansowych w bankach (w relacji do PKB). Z drugiej strony, wpływ polityki pieniężnej na gospodarkę wzmacniany był przez zmniejszenie udziału kredytów w walutach obcych w zadłużeniu podmiotów prywatnych, a także rosnącą otwartość handlową polskiej gospodarki. Co więcej, najnowsze badania ankietowe NBP wśród przedsiębiorstw sugerują, że w ostatnich latach wyraźnie wzrosła częstotliwość zmian cen, co – ceteris paribus – oznacza zmniejszenie sztywności cenowych. To z kolei mogło przekładać się na osłabienie wpływu polityki pieniężnej na aktywność gospodarczą, przy wzmocnieniu jej oddziaływania na procesy cenowe. Aby ocenić, jak wskazane zmiany, jak również silne szoki oddziałujące w ostatnich latach na polską gospodarkę, wpłynęły na siłę transmisji polityki pieniężnej, oszacowano strukturalne modele wektorowej autoregresji dopuszczające zmiany mechanizmów ekonomicznych w czasie. Uzyskane wyniki nie pozwalają jednak na jednoznaczną ocenę tych zmian. Punktowe reakcje PKB i inflacji na szok polityki pieniężnej w ostatnim okresie były wprawdzie – co do wartości bezwzględnej – mniejsze niż wcześniej, jednak mogło to raczej wynikać ze wzrostu precyzji oszacowań (w związku z większą zmiennością stóp procentowych) niż odzwierciedlać rzeczywiste osłabienie transmisji polityki pieniężnej.



Pełniejsza ocena siły oddziaływania i opóźnień mechanizmu transmisji polityki pieniężnej przeprowadzona została z wykorzystaniem modeli strukturalnych MMPP oraz NECMOD. Wyniki symulacji z tych modeli wskazują, że po zaostrzeniu polityki pieniężnej – odzwierciedlonym we wzroście stopy WIBOR 3M o 1 pkt proc. na okres jednego kwartału – następuje szybka aprecjacja nominalnego efektywnego kursu walutowego (o 0,8%-1,2%). Bardziej restrykcyjne warunki monetarne z pewnym opóźnieniem przyczyniają się do osłabienia aktywności gospodarczej, obniżając roczną dynamikę PKB maksymalnie o 0,3 pkt. proc. (po 2-4 kwartałach od zmiany stopy procentowej). Aprecjacja kursu walutowego oraz osłabienie popytu oddziałują w kierunku obniżenia dynamiki cen, prowadząc do spadku rocznej inflacji CPI maksymalnie o 0,3 pkt. proc. (po 6 kwartałach od zmiany stopy procentowej). W zbliżonej skali obniża się także inflacja bazowa (o 0,2-0,3 pkt. proc., po 6-8 kwartałach). Spadek tych dwóch miar inflacji jest jednak w różnym stopniu generowany przez poszczególne kanały transmisji: podczas gdy za reakcję inflacji CPI prawie w połowie odpowiadają efekty kanału kursu walutowego, jego znaczenie w przypadku inflacji bazowej jest wyraźnie mniejsze (ok. 25%), natomiast dominujący wpływ wywierają w jej przypadku efekty zmian oczekiwań inflacyjnych oraz kanał stopy procentowej.



Analizując działanie kanału stopy procentowej, zbadano wpływ zmian stopy rynku pieniężnego (WIBOR 3M) na zmiany oprocentowania nowych depozytów gospodarstw domowych i przedsiębiorstw. Wyniki analiz modelowych sugerują, że oprocentowanie nowych depozytów gospodarstw domowych dostosowuje się w znacznym stopniu (w 89%) do zmian WIBOR 3M, przy nieco słabszym dostosowaniu oprocentowania depozytów przedsiębiorstw. Jednocześnie w latach 2020-2022 dostosowanie oprocentowania depozytów przebiegało nieco wolniej niż we wcześniejszym okresie, zwłaszcza w przypadku depozytów gospodarstw domowych. Natomiast oprocentowanie nowych kredytów dla gospodarstw domowych oraz dla przedsiębiorstw dostosowuje się w pełni do zmian WIBOR 3M i w ostatnich latach proces ten nie uległ istotnym zmianom. Poza dostosowaniem oprocentowania nowych kredytów, zmiany stóp NBP prowadzą również do zmiany oprocentowania wcześniej udzielonych kredytów o zmiennej stopie procentowej. Biorąc pod uwagę znaczny udział tego typu zobowiązań w wielkości zadłużenia z tytułu kredytów mieszkaniowych w Polsce, wpływ podwyżek stóp procentowych NBP w latach 2021-2022 na koszty obsługi kredytów hipotecznych (w relacji do PKB), oszacowany na podstawie raportowanego oprocentowania tych kredytów, był znacznie silniejszy niż w przypadku działań innych banków centralnych regionu Europy Środkowo-Wschodniej.



W związku z trwającymi reformami wskaźników referencyjnych stóp procentowych, w raporcie po raz pierwszy zbadano także transmisję polityki pieniężnej do wskaźników WIRON. Analiza wykazała, że terminowe wskaźniki WIRON dostosowują się w pełni, choć z opóźnieniem do zmian stopy referencyjnej NBP, tj. odmiennie niż reagujące z wyprzedzeniem wskaźniki terminowe WIBOR.



Zacieśnienie polityki pieniężnej przyczynia się do ograniczenia wykorzystania kredytu bankowego oddziałując nie tylko w kierunku obniżenia popytu na kredyt (kanał stopy procentowej), ale także ograniczenia jego podaży (kanały kredytowe). Analiza znaczenia kanału kredytów bankowych w mechanizmie transmisji polityki pieniężnej w Polsce wskazuje, że wpływ dostosowania podaży kredytu odpowiada za ok. 20% spadku wartości kredytów udzielanych przez banki komercyjne w wyniku restrykcyjnego szoku polityki pieniężnej. Jednocześnie zarówno sposób dostosowania polityki kredytowej, jak też jej wpływ na wolumen kredytu są zróżnicowane między segmentami rynku kredytowego. W przypadku kredytów dla przedsiębiorstw po wzroście stopy procentowej zaostrzeniu ulegają warunki i kryteria kredytowania, co szybko przekłada się na spadek dynamiki kredytów dla tych podmiotów. Oba elementy polityki kredytowej są także dostosowywane w przypadku kredytów konsumpcyjnych, jednak dynamika tych zobowiązań reaguje wyłącznie na zaostrzenie kryteriów kredytowych. Natomiast w przypadku kredytów mieszkaniowych zaostrzane są jedynie kryteria kredytowe, a dostosowanie to nie ma wpływu na dynamikę kredytów.



Istotnym kanałem transmisji polityki pieniężnej w Polsce jest kanał kursu walutowego. Kurs złotego jest kształtowany zarówno przez czynniki globalne, jak i – w mniejszym stopniu – przez czynniki krajowe, w tym związane z polityką pieniężną. Wyniki modeli jednorównaniowych oraz modeli bazujących na transmisji egzogenicznych szoków kursu walutowego przez łańcuch cen wskazały, że aprecjacja nominalnego efektywnego kursu złotego o 1% powoduje spadek poziomu cen konsumpcyjnych (CPI) o ok. 0,09%. Skala tego wpływu może się jednak zwiększać wraz ze wzrostem inflacji, osiągając nawet 0,15% w warunkach wysokiej dynamiki cen. Abstrahując od asymetrycznej reakcji przy różnych poziomach inflacji, również uwzględnienie szerszego zestawu sprzężeń – w szczególności wpływu zmian kursu walutowego na aktywność gospodarczą – oraz zróżnicowanego charakteru szoków kursowych sugeruje, że efekt kursowego pass-through może być silniejszy: 1-procentowa aprecjacja kursu walutowego może prowadzić do spadku poziomu cen konsumpcyjnych (HICP przy założeniu stałych podatków pośrednich) nawet o ok. 0,20%.



Ważnym elementem mechanizmu transmisji polityki pieniężnej są także oczekiwania inflacyjne sektora prywatnego. W ostatnim okresie wzrósł wpływ bieżących zmian cen (zwłaszcza inflacji bazowej) na krótkoterminowe oczekiwania inflacyjne konsumentów, przedsiębiorstw i analityków sektora finansowego. W przypadku przedsiębiorstw towarzyszyło temu wzmocnienie reakcji oczekiwań inflacyjnych na zmiany stopy procentowej. Jednocześnie komunikacja banku centralnego pozostała istotnym czynnikiem wpływającym na oczekiwania inflacyjne przedsiębiorstw i analityków sektora finansowego. Dodatkowe analizy wskazują, że po publikacji projekcji analitycy rewidują swoje prognozy inflacji w kierunku centralnej ścieżki projekcji, w największym stopniu w przypadku prognoz formułowanych na bieżący i kolejny rok.



Kompleksowej analizie kształtowania się oczekiwań inflacyjnych różnych grup podmiotów formułowanych w różnych horyzontach czasu służy nowo opracowane narzędzie: tzw. mapy temperatury (ang. heat maps) oczekiwań inflacyjnych. Na ich podstawie można w szczególności stwierdzić, że mimo kształtowania się inflacji na podwyższonym poziomie, oczekiwania inflacyjne ekspertów zewnętrznych pozostały spójne ze ścieżką dezinflacji prezentowaną w projekcjach NBP. Wrażliwość długoterminowych oczekiwań inflacyjnych ekspertów na tzw. zaskoczenia inflacyjne i na zmiany oczekiwań krótkoterminowych nie wzrosła, jednak zwiększyła się wrażliwość średnioterminowych oczekiwań inflacyjnych na zaskoczenia w danych o inflacji.



Wyniki zaprezentowane w raporcie należy traktować z ostrożnością, koncentrując uwagę raczej na opisywanych procesach aniżeli na punktowych ocenach siły poszczególnych zależności składających się na mechanizm transmisji polityki pieniężnej. Wystąpienie silnych szoków w gospodarce światowej i krajowej, a także zdecydowana reakcja na nie po stronie polityki gospodarczej utrudniają bowiem wydzielenie wpływu zmian stóp procentowych na agregaty makroekonomiczne.

Zitieren

APA

Greszta, M., Humanicki, M., Kapuściński, M., Kleszcz, T., Kocięcki, A., Kotłowski, J., Ledóchowski, M., Łesyk, M., Łyziak, T., Pipień, M., Popowski, P., Stanisławska, E., Szafranek, K., Szafrański, G., Ścibisz, D., Wesołowski, G., & Wróbel, E. (2023). Mechanizm transmisji polityki pieniężnej w Polsce Stan wiedzy w 2023 roku. Materiały i Studia, 34(346), 1-122. https://doi.org/10.5604/01.3001.0055.7871

Vancouver

Greszta M, Humanicki M, Kapuściński M, Kleszcz T, Kocięcki A, Kotłowski J, et al. Mechanizm transmisji polityki pieniężnej w Polsce Stan wiedzy w 2023 roku. Materiały i Studia. 2023;34(346):1-122. doi:10.5604/01.3001.0055.7871

BibTeX
@article{Greszta2023,
  author = {Greszta, Michał and Humanicki, Marcin and Kapuściński, Mariusz and Kleszcz, Tomasz and Kocięcki, Andrzej and Kotłowski, Jacek and Ledóchowski, Michał and Łesyk, Michał and Łyziak, Tomasz and Pipień, Mateusz and Popowski, Piotr and Stanisławska, Ewa and Szafranek, Karol and Szafrański, Grzegorz and Ścibisz, Dorota and Wesołowski, Grzegorz and Wróbel, Ewa},
  title = {Mechanizm transmisji polityki pieniężnej w Polsce Stan wiedzy w 2023 roku},
  journal = {Materiały i Studia},
  year = {2023},
  volume = {34},
  number = {346},
  pages = {1--122},
  doi = {10.5604/01.3001.0055.7871}
}
Kostenlos starten →