SPADEK I WZROST ZNACZENIA GÓRNICTWA ODKRYWKOWEGOTRANSFORMACJA POLSKIEGO GÓRNICTWA ODKRYWKOWEGO: OD WYDOBYCIA KOPALIN MASOWYCH KU ZAAWANSOWANEMU ODZYSKOWI SUROWCÓW STRATEGICZNYCH W DOBIE TRANSFORMACJI ENERGETYCZNEJ I REGRESU INFRASTRUKTURALNEGO
Górnictwo Odkrywkowe · 08.05.2026 · LXVII (1) · 16-24
DOI: 10.5604/01.3001.0055.7644 ↗Kurz gefasst
Fachartikel in der Zeitschrift Górnictwo Odkrywkowe, erschienen am 08.05.2026. Verfasst von Jan Stefanowicz.
Abstract (Originalsprache)
Koncentrując się na punkcie styku kryzysu tradycyjnego budownictwa drogowego (spadek popytu na kruszywa) z kryzysem energetycznym (wygaszanie wydobycia węgla), w przekonaniu Autora powstają unikalne warunki do przeprowadzenia „Wielkiego Skoku” technologicznego w polskim górnictwie odkrywkowym.
Autor wskazuje na konieczność głębokiej redefinicji sektora górnictwa odkrywkowego w obliczu nakładających się zjawisk: wygaszania wydobycia węgla brunatnego oraz prognozowanego spadku zapotrzebowania na kruszywa naturalne wywołanego ograniczeniem inwestycji w infrastrukturę drogową (autostrady, drogi klasy S i lokalne). Autor stawia tezę, że transformacja i dalszy rozwój branży zależą od przejścia na wyższy poziom technologiczny, gdzie kopalnia staje się multisurowcowym zakładem przeróbczym. Autor wskazuje jednak przy tym na bariery prawne i praktykę, zwyczaje, konserwatyzm w postrzeganiu górotworu z perspektywy surowców energetycznych.
Kluczowym elementem proponowanej strategii jest eksploatacja zasobów żwirów i piasków, antropogenicznych i nadkładu pod kątem pozyskiwania pierwiastków śladowych, krytycznych i kluczowych, współwystępujących, takich jak lit, ren, german oraz metale ziem rzadkich (itr, neodym, prazeodym, iterb, terb), których ceny i strategiczne znaczenie na rynkach technologii obronnych i kosmicznych oraz OZE dynamicznie rosną.
Konieczna i nieunikniona głęboka tansformacja górnictwa odkrywkowego będzie możliwa pod warunkiem przeprowadzenia równie niezbędnych zmian w prawie geologicznym i górniczym, jak i zagospodarowania przestrzennego oraz ochrony środowiska, a likwidacja barier i zmiana kluczowych uwarunkowań prawnych w procedurach zdecydują o tym, czy utracimy szansę na wejście do czołówki w Europie, jak i na świecie, innowacyjnych gospodarek opartych na potecjale technologiczno-surowcowym. Implementacja innowacyjnych technologii, w tym selektywnej adhezji, może stać się „lokomotywą” , wymuszając fuzję
przemysłu wydobywczego z jednostkami badawczo-rozwojowymi i uczelniami wyższymi. Proponowany model transformacji zdaniem Autora nie tylko zabezpiecza bazę zasobową państwa zgodnie z wytycznymi CRMA, ale również generuje nową wartość dodaną, przekształcając tradycyjne odkrywki w zaawansowane ogniwa gospodarki opartej na wiedzy.
Podstawowe bariery prawne to: brak regulacji rozpoznawania, dokumentowania i reklasyfikacji złóż antropogenicznych, w tym w szczególności wielosurowcowych (jednocześnie z własnością prywatną, samorządową, Skarbu Państwa), transformacji kopalń, rozpoznawania złóż dokumentowanych w latach 60-90 XX w. i ich ochrony do czasu szerokiego reprocessingu przy analizie pobranych próbek aktualnie, jak i z zachowanych rdzeni. Barierą jest brak zdefiniowania obszarów lub/i złóż perspektywicznych i prognostycznych, a także płynnych przekształceń koncesji dla PRG, reklasyfikacji złóż i pzz dla zachowania ciągłości funkcjonowania zakładów górniczych i utrzymania finansowania inwestycji w nowe technologie.
Autor przedstawia też symulację sugerowanych rozwiązań z chwilą zniesienia barier prawnych w postaci case study postaci case study dla kopalni piasków lub na hałdzie.
Autor analizując dokonuje swojej oceny i formułuje rekomendacje wskazując na:
- Synergię negatywów: Wykorzystanie dwóch problemów (koniec węgla i koniec boomu na drogi) do stworzenia jednego, nowoczesnego rozwiązania. To wpisuje się w akjologię wprowadzaną w UE w komitetach sterujących i ministerstwach;
- Nauka jako napęd: Wskazanie na fuzję przemysłu i nauki otwiera drzwi do szerokiego strumienia finansowania z Funduszu Sprawiedliwej Transformacji oraz funduszy Horyzont Europa (Horizon Europe);
- Wartość finansowa: Przejście z marży na tonie piasku na mrżę na gramie/kilogramie złota, terbu czy itru radykalnie zmienia profil wyceny spółek górniczych na Warszawskiej Giełdzie Papierów Wartościowych (z old economy na deep tech).
Szersze przedstawienie analiz, źródeł danych i rekomendacji w referacie.
Zitieren
APA
Stefanowicz, J. (2026). SPADEK I WZROST ZNACZENIA GÓRNICTWA ODKRYWKOWEGOTRANSFORMACJA POLSKIEGO GÓRNICTWA ODKRYWKOWEGO: OD WYDOBYCIA KOPALIN MASOWYCH KU ZAAWANSOWANEMU ODZYSKOWI SUROWCÓW STRATEGICZNYCH W DOBIE TRANSFORMACJI ENERGETYCZNEJ I REGRESU INFRASTRUKTURALNEGO. Górnictwo Odkrywkowe, LXVII(1), 16-24. https://doi.org/10.5604/01.3001.0055.7644
Vancouver
Stefanowicz J. SPADEK I WZROST ZNACZENIA GÓRNICTWA ODKRYWKOWEGOTRANSFORMACJA POLSKIEGO GÓRNICTWA ODKRYWKOWEGO: OD WYDOBYCIA KOPALIN MASOWYCH KU ZAAWANSOWANEMU ODZYSKOWI SUROWCÓW STRATEGICZNYCH W DOBIE TRANSFORMACJI ENERGETYCZNEJ I REGRESU INFRASTRUKTURALNEGO. Górnictwo Odkrywkowe. 2026;LXVII(1):16-24. doi:10.5604/01.3001.0055.7644
BibTeX
@article{Stefanowicz2026,
author = {Stefanowicz, Jan},
title = {SPADEK I WZROST ZNACZENIA GÓRNICTWA ODKRYWKOWEGOTRANSFORMACJA POLSKIEGO GÓRNICTWA ODKRYWKOWEGO: OD WYDOBYCIA KOPALIN MASOWYCH KU ZAAWANSOWANEMU ODZYSKOWI SUROWCÓW STRATEGICZNYCH W DOBIE TRANSFORMACJI ENERGETYCZNEJ I REGRESU INFRASTRUKTURALNEGO},
journal = {Górnictwo Odkrywkowe},
year = {2026},
volume = {LXVII},
number = {1},
pages = {16--24},
doi = {10.5604/01.3001.0055.7644}
}
EUVIMED