EUVIMEDEUVIMED entdecken
Crossref

SPADEK I WZROST ZNACZENIA GÓRNICTWA ODKRYWKOWEGOTRANSFORMACJA POLSKIEGO GÓRNICTWA ODKRYWKOWEGO: OD WYDOBYCIA KOPALIN MASOWYCH KU ZAAWANSOWANEMU ODZYSKOWI SUROWCÓW STRATEGICZNYCH W DOBIE TRANSFORMACJI ENERGETYCZNEJ I REGRESU INFRASTRUKTURALNEGO

Jan Stefanowicz

Górnictwo Odkrywkowe · 08.05.2026 · LXVII (1) · 16-24

DOI: 10.5604/01.3001.0055.7644 ↗

Kurz gefasst

Fachartikel in der Zeitschrift Górnictwo Odkrywkowe, erschienen am 08.05.2026. Verfasst von Jan Stefanowicz.

AbstractBibliografische AngabenZitierenVerwandte Studien

Abstract (Originalsprache)

Koncentrując się na punkcie styku kryzysu tradycyjnego budownictwa drogowego (spadek popytu na kruszywa) z kryzysem energetycznym (wygaszanie wydobycia węgla), w przekonaniu Autora powstają unikalne warunki do przeprowadzenia „Wielkiego Skoku” technologicznego w polskim górnictwie odkrywkowym.

Autor wskazuje na konieczność głębokiej redefinicji sektora górnictwa odkrywkowego w obliczu nakładających się zjawisk: wygaszania wydobycia węgla brunatnego oraz prognozowanego spadku zapotrzebowania na kruszywa naturalne wywołanego ograniczeniem inwestycji w infrastrukturę drogową (autostrady, drogi klasy S i lokalne). Autor stawia tezę, że transformacja i dalszy rozwój branży zależą od przejścia na wyższy poziom technologiczny, gdzie kopalnia staje się multisurowcowym zakładem przeróbczym. Autor wskazuje jednak przy tym na bariery prawne i praktykę, zwyczaje, konserwatyzm w postrzeganiu górotworu z perspektywy surowców energetycznych.

Kluczowym elementem proponowanej strategii jest eksploatacja zasobów żwirów i piasków, antropogenicznych i nadkładu pod kątem pozyskiwania pierwiastków śladowych, krytycznych i kluczowych, współwystępujących, takich jak lit, ren, german oraz metale ziem rzadkich (itr, neodym, prazeodym, iterb, terb), których ceny i strategiczne znaczenie na rynkach technologii obronnych i kosmicznych oraz OZE dynamicznie rosną.

Konieczna i nieunikniona głęboka tansformacja górnictwa odkrywkowego będzie możliwa pod warunkiem przeprowadzenia równie niezbędnych zmian w prawie geologicznym i górniczym, jak i zagospodarowania przestrzennego oraz ochrony środowiska, a likwidacja barier i zmiana kluczowych uwarunkowań prawnych w procedurach zdecydują o tym, czy utracimy szansę na wejście do czołówki w Europie, jak i na świecie, innowacyjnych gospodarek opartych na potecjale technologiczno-surowcowym. Implementacja innowacyjnych technologii, w tym selektywnej adhezji, może stać się „lokomotywą” , wymuszając fuzję

przemysłu wydobywczego z jednostkami badawczo-rozwojowymi i uczelniami wyższymi. Proponowany model transformacji zdaniem Autora nie tylko zabezpiecza bazę zasobową państwa zgodnie z wytycznymi CRMA, ale również generuje nową wartość dodaną, przekształcając tradycyjne odkrywki w zaawansowane ogniwa gospodarki opartej na wiedzy.

Podstawowe bariery prawne to: brak regulacji rozpoznawania, dokumentowania i reklasyfikacji złóż antropogenicznych, w tym w szczególności wielosurowcowych (jednocześnie z własnością prywatną, samorządową, Skarbu Państwa), transformacji kopalń, rozpoznawania złóż dokumentowanych w latach 60-90 XX w. i ich ochrony do czasu szerokiego reprocessingu przy analizie pobranych próbek aktualnie, jak i z zachowanych rdzeni. Barierą jest brak zdefiniowania obszarów lub/i złóż perspektywicznych i prognostycznych, a także płynnych przekształceń koncesji dla PRG, reklasyfikacji złóż i pzz dla zachowania ciągłości funkcjonowania zakładów górniczych i utrzymania finansowania inwestycji w nowe technologie. 



Autor przedstawia też symulację sugerowanych rozwiązań z chwilą zniesienia barier prawnych w postaci case study postaci case study dla kopalni piasków lub na hałdzie.

Autor analizując dokonuje swojej oceny i formułuje rekomendacje wskazując na:

- Synergię negatywów: Wykorzystanie dwóch problemów (koniec węgla i koniec boomu na drogi) do stworzenia jednego, nowoczesnego rozwiązania. To wpisuje się w akjologię wprowadzaną w UE w komitetach sterujących i ministerstwach;

- Nauka jako napęd: Wskazanie na fuzję przemysłu i nauki otwiera drzwi do szerokiego strumienia finansowania z Funduszu Sprawiedliwej Transformacji oraz funduszy Horyzont Europa (Horizon Europe);

- Wartość finansowa: Przejście z marży na tonie piasku na mrżę na gramie/kilogramie złota, terbu czy itru radykalnie zmienia profil wyceny spółek górniczych na Warszawskiej Giełdzie Papierów Wartościowych (z old economy na deep tech).

Szersze przedstawienie analiz, źródeł danych i rekomendacji w referacie.

Zitieren

APA

Stefanowicz, J. (2026). SPADEK I WZROST ZNACZENIA GÓRNICTWA ODKRYWKOWEGOTRANSFORMACJA POLSKIEGO GÓRNICTWA ODKRYWKOWEGO: OD WYDOBYCIA KOPALIN MASOWYCH KU ZAAWANSOWANEMU ODZYSKOWI SUROWCÓW STRATEGICZNYCH W DOBIE TRANSFORMACJI ENERGETYCZNEJ I REGRESU INFRASTRUKTURALNEGO. Górnictwo Odkrywkowe, LXVII(1), 16-24. https://doi.org/10.5604/01.3001.0055.7644

Vancouver

Stefanowicz J. SPADEK I WZROST ZNACZENIA GÓRNICTWA ODKRYWKOWEGOTRANSFORMACJA POLSKIEGO GÓRNICTWA ODKRYWKOWEGO: OD WYDOBYCIA KOPALIN MASOWYCH KU ZAAWANSOWANEMU ODZYSKOWI SUROWCÓW STRATEGICZNYCH W DOBIE TRANSFORMACJI ENERGETYCZNEJ I REGRESU INFRASTRUKTURALNEGO. Górnictwo Odkrywkowe. 2026;LXVII(1):16-24. doi:10.5604/01.3001.0055.7644

BibTeX
@article{Stefanowicz2026,
  author = {Stefanowicz, Jan},
  title = {SPADEK I WZROST ZNACZENIA GÓRNICTWA ODKRYWKOWEGOTRANSFORMACJA POLSKIEGO GÓRNICTWA ODKRYWKOWEGO: OD WYDOBYCIA KOPALIN MASOWYCH KU ZAAWANSOWANEMU ODZYSKOWI SUROWCÓW STRATEGICZNYCH W DOBIE TRANSFORMACJI ENERGETYCZNEJ I REGRESU INFRASTRUKTURALNEGO},
  journal = {Górnictwo Odkrywkowe},
  year = {2026},
  volume = {LXVII},
  number = {1},
  pages = {16--24},
  doi = {10.5604/01.3001.0055.7644}
}
Kostenlos starten →