Selçuklular ile Abbâsîler Arasında Mahallî Bir Hanedan: Mezyedîler II (1086-1163)
Tetkik · 31.03.2026 · (9) · 339-362
DOI: 10.55709/tetkik.1814674 ↗Kurz gefasst
Fachartikel in der Zeitschrift Tetkik, online erschienen am 31.03.2026. Verfasst von Yusuf Budak. Die Arbeit wurde bisher 1-mal zitiert (Crossref) und nennt 57 Literaturangaben.
Abstract (Originalsprache)
Bu makalede, Irak’ta mahallî bir Arap hanedanı olarak ortaya çıkan Mezyedîlerin, Selçuklu-Abbâsî ilişkilerinin yoğunlaştığı XI-XII. yüzyıllarda üstlendikleri siyasî rol incelenmektedir. Çalışma, Mezyedî emîrlerinin özellikle Selçuklu iç siyasetinde oynadıkları etkin rolü ve Abbâsî hilâfetiyle kurdukları çoğu zaman gerilimli ilişkileri merkeze almaktadır. Bu bağlamda Emîr Sadaka ve II. Dübeys dönemleri hutbenin kimin adına okunacağı meselesi, isyanlar ve ittifaklar üzerinden ele alınarak Mezyedîlerin yalnızca yerel bir emîrlik değil Selçuklu-Abbâsî güç dengelerini etkileyebilen aktif bir siyasî güç olduğu ortaya konulmaktadır. Ayrıca II. Sadaka ve halefleri döneminde yaşanan gelişmeler üzerinden Mezyedîlerin Irak Selçuklu Devleti’nin iç mücadeleleri ve Abbâsî otoritesindeki zayıflıktan nasıl yararlandıkları değerlendirilmektedir. Makale, Mezyedîler örneği üzerinden Ortaçağ İslâm dünyasında yerel güçlerin merkezî siyaseti yönlendirme kapasitesini göstermeyi ve Selçuklu-Abbâsî ilişkilerinin çok katmanlı yapısına katkı sunmayı amaçlamaktadır. Makalede, Mezyedî emîrliğinin öne çıkan isimlerinden Emîr Sadaka’nın Selçuklu iç siyasetinde taraf olarak yer alması ve Abbâsî-Selçuklu ilişkilerinde isyankâr bir tutum sergilemesi merkez-taşra ilişkileri açısından analiz edilmektedir. Onun ölümünün ardından emîrliğin başına geçen II. Dübeys döneminde de benzer siyasî tavırların sürdüğü Abbâsî otoritesindeki zayıflık ile Irak Selçuklu Devleti’nde yaşanan taht mücadelelerinden faydalanıldığı görülmektedir. II. Dübeys’in Müsterşid-Billâh’ın ölümüyle ilişkilendirilmesi ve Sultan Mesud tarafından ortadan kaldırılması Mezyedîlerin merkezî otoritelerle kurduğu kırılgan ilişkinin bir göstergesi olarak ele alınmaktadır. II. Sadaka ve halefleri döneminde yaşanan gelişmeler ise Mezyedîler’in siyasî etkinliğinin giderek sınırlandığını ortaya koymaktadır. Hille’nin doğrudan Selçuklu kumandanlarının idaresine bırakılmasıyla birlikte Mezyedî hâkimiyeti sona ermiş böylece yaklaşık 166 yıl boyunca Irak coğrafyasında etkili olan bu hanedan tarih sahnesinden çekilmiştir. Makale, Mezyedîler örneği üzerinden Ortaçağ İslâm dünyasında mahallî güçlerin Selçuklu-Abbâsî ilişkilerinin seyrini nasıl etkileyebildiğini göstermeyi hedeflemektedir.
Zitieren
APA
Budak, Y. (2026). Selçuklular ile Abbâsîler Arasında Mahallî Bir Hanedan: Mezyedîler II (1086-1163). Tetkik, 339-362. https://doi.org/10.55709/tetkik.1814674
Vancouver
Budak Y. Selçuklular ile Abbâsîler Arasında Mahallî Bir Hanedan: Mezyedîler II (1086-1163). Tetkik. 2026:339-362. doi:10.55709/tetkik.1814674
BibTeX
@article{Budak2026,
author = {Budak, Yusuf},
title = {Selçuklular ile Abbâsîler Arasında Mahallî Bir Hanedan: Mezyedîler II (1086-1163)},
journal = {Tetkik},
year = {2026},
number = {9},
pages = {339--362},
doi = {10.55709/tetkik.1814674}
}
EUVIMED