KORUMA YAKLAŞIMI ÖRNEĞİ OLARAK TURGUT UYAR’IN TÜRKİYEM KİTABI
Folklor Akademi Dergisi · 26.06.2026 · 9 (2) · 91-109
DOI: 10.55666/folklor.1926105 ↗Kurz gefasst
Fachartikel in der Zeitschrift Folklor Akademi Dergisi, online erschienen am 26.06.2026. Verfasst von İlke Tepeköylü. Die Arbeit nennt 24 Literaturangaben.
Abstract (Originalsprache)
Kültürün korunmasına yönelik çalışmalar, halk biliminin temel amaçlarından biri olan gelenekseli sürdürerek yaşatabilmenin çeşitli yollarını sunmaktadır. Halk bilimi (folklor) bağımsız bir bilim dalı olarak ortaya çıktığı 19. yüzyıldan itibaren tüm dünyada merak uyandırmaya başlamış ve toplumların öz kültürlerine dönük çalışmalar yapmalarını sağlamıştır. Sözlü kültürün etkin olduğu çağlardan yazının icadı ile birlikte yazılı kültürün de aktif rol oynadığı dönemlere girilmesiyle zamanın ruhuna uygun davranmaya çalışan insan yazılı eserler üretmeye başlamıştır. Yazın ve literatür terimleriyle de ifade edilen “edebiyat” sözlü ve yazılı olmak üzere tıpkı folklor gibi iki koldan beslenmeye devam etmiştir. Halk bilimi kapsama alanı içerisinde yer alan; masal, fıkra, efsane, halk hikâyeleri, türkü, mani, ağıt, tekerleme, bilmece, atasözü, deyim, alkış, kargış (beddua), meddahlık, orta oyunu, nefes, şathiye, ilahi, koşma, koçaklama) vb. halk edebiyatı ürünleri halk bilimi ve edebiyatın kesişim kümesi olarak görülmektedir. Halk bilimi çalışmalarını yalnızca bu metinler ve türler arasında sınırlamak doğru bir yaklaşım olmayacaktır. Modern edebiyatın biçim, içerik ve anlatım tekniklerine göre sınıflandırılmış edebî türleri olan; roman, hikâye, şiir, tiyatro, deneme, anı, makale vb. türlerde de halk biliminin geniş konu havzasından yararlanılmaktadır. Bu noktada halk bilimi ve edebiyat ilişkisine ayrı bir paragraf açmak yerinde olacaktır. Bunun yanı sıra halk biliminin sinema, tiyatro, müzik, tarih, sosyoloji, psikoloji, iletişim, ekonomi, antropoloji, etnoloji, coğrafya vb. birçok bilim ve sanat dalıyla yakından ilişkisi bulunmaktadır. Bu durum halk bilimi referans alınarak yapılan ve korumayı amaçlayan akademik çalışmaların konu sınırlarını genişletmektedir. Temelini sözlü gelenek üzerine kuran ve yazılı kaynaklarla içeriğini sağlamlaştıran halk bilimi, edebiyatla her zaman dirsek temasında olmuştur. Roman, öykü, şiir, tiyatro gibi edebî türlerin, ait olduğu halk kültürünün bir aynası olması sebebiyle içeriklerinde halk bilimi unsurlarına rastlamak mümkündür. Bu çalışmada Turgut Uyar’ın şiirlerinin halk bilimi ve kültürün korunmasına katkısı bağlamında bir okuması yapılmıştır. Yapılan araştırma ve inceleme sonucunda; edebiyatın ve halk biliminin birbirinden beslendiği çalışmalarda kültürün korunmasına ve nesillere aktarılmasına katkısına dikkat çekmek amaçlanmıştır. Bu noktadan hareketle “İkinci Yeni” şiirinin en önemli şairlerinden biri olan Turgut Uyar’ın, Arz-ı Hâl’den sonra ikinci şiir kitabı olan, 1952 yılı basımlı “Türkiyem” isimli kitabındaki folklorik unsurların kullanımının, günümüz koşullarında değerlendirildiğinde koruma yaklaşımına hizmet ettiği görülmektedir. Eserin isminden de anlaşılacağı üzere şiirler Anadolu kültüründen izler taşımaktadır. 54 şiirin yer aldığı kitapta halk edebiyatı, halk mutfağı, halk botaniği, geçiş dönemleri, halk müziği ve müzik çalgıları, aydınlatma araçları, halk inançları, halk sporu, halk sanatı ve zanaatları, aydınlatma araçları, taşıtlar ve taşıma araçları gibi halk bilimi unsurlarına rastlanmıştır. Edebiyat ve halk bilimi ilişkisi çerçevesinde halk biliminin ve geleneksel kültürün yaşatılması refleksinin; imgelere, kapalılığa ve bireyin iç dünyasında dair şiirlerin üretildiği bir akımın mensubunda dahi etkili olduğu görülmektedir. Şairin Anadolu insanını, kültürünü ve coğrafyasını yakından tanıdığı, halk edebiyatına hâkim olduğu mısralarında kendini göstermektedir. Bu çerçevede şair şiirleri aracılığıyla, yaşadığı dönemdeki folklorik unsurları günümüz dünyasına taşımıştır.
Zitieren
APA
Tepeköylü, İ. (2026). KORUMA YAKLAŞIMI ÖRNEĞİ OLARAK TURGUT UYAR’IN TÜRKİYEM KİTABI. Folklor Akademi Dergisi, 9(2), 91-109. https://doi.org/10.55666/folklor.1926105
Vancouver
Tepeköylü İ. KORUMA YAKLAŞIMI ÖRNEĞİ OLARAK TURGUT UYAR’IN TÜRKİYEM KİTABI. Folklor Akademi Dergisi. 2026;9(2):91-109. doi:10.55666/folklor.1926105
BibTeX
@article{Tepekyl2026,
author = {Tepeköylü, İlke},
title = {KORUMA YAKLAŞIMI ÖRNEĞİ OLARAK TURGUT UYAR’IN TÜRKİYEM KİTABI},
journal = {Folklor Akademi Dergisi},
year = {2026},
volume = {9},
number = {2},
pages = {91--109},
doi = {10.55666/folklor.1926105}
}
EUVIMED